راهکار مهار ناترازی بنزین با بهره‌گیری از ظرفیت متانول کشور

ناترازی بنزین و افزایش فاصله میان ظرفیت پالایشی و مصرف روزانه در کشور، کارشناسان را بر آن داشته تا راهکارهای جایگزین نظیر استفاده از ظرفیت مازاد پتروشیمی‌ها را برای کنترل بحران سوخت بررسی کنند.

ابعاد بحران مصرف سوخت و فشار بر منابع ارزی

بررسی آمارهای مصرف نشان می‌دهد که تقاضای روزانه بنزین در سطح کشور به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر و در زمان‌های اوج به ۱۶۰ میلیون لیتر می‌رسد. در نقطه مقابل، توان پایدار پالایشگاه‌های داخلی برای تأمین سوخت حدود ۱۱۳ میلیون لیتر در روز برآورد شده که حاکی از کسری روزانه ۲۳ میلیون لیتر است.

تداوم این وضعیت هزینه‌های سنگینی به همراه داشته است؛ به گونه‌ای که طی یک سال، رقمی نزدیک به ۲.۸ میلیارد دلار صرف واردات بنزین، مکمل‌های سوختی نظیر MTBE و گازوئیل شده است. کارشناسان معتقدند وابستگی به واردات در این مقیاس، علاوه بر هدررفت ذخایر ارزی، امنیت انرژی را به مخاطره می‌اندازد.

سناریوهای فنی اختلاط متانول با بنزین

ایران با در اختیار داشتن ظرفیت اسمی ۱۶ میلیون تن متانول که قابلیت ارتقا به بیش از ۲۳ میلیون تن را دارد، پتانسیل مناسبی برای مهار کوتاه‌مدت ناترازی بنزین داراست. تخصیص سالانه ۳ تا ۵ میلیون تن متانول به بخش سوخت می‌تواند بین ۱۰ تا ۱۷ میلیون لیتر به حجم روزانه بنزین تولیدی بیفزاید.

در این چارچوب دو قالب اجرایی پیشنهاد شده است:

• بنزین ترکیبی M10: آمیختن ۱۰ درصد متانول به عنوان روشی سریع و سازگار با سیستم سوخت‌رسانی خودروهای موجود.
• بنزین ترکیبی M15: افزودن ۱۵ درصد متانول با هدف بیشینه‌سازی صرفه‌جویی ارزی و کاهش بیشتر کسری سوخت.

برای برطرف کردن چالش‌های فنی نظیر افت ارزش حرارتی یا احتمال دوفازی شدن سوخت در مواجهه با رطوبت، بهره‌گیری از حلال‌های واسط و مواد ضدخوردگی بر اساس تجربه جهانی امری ضروری است.

فرایند اجرایی و تست میدانی پیش از توزیع سراسری

بر اساس راهکار پیشنهادی، متانول مورد نیاز از طریق قراردادهای بلندمدت با مجتمع‌های پتروشیمی تأمین شده و در انبارهای راهبردی کلان‌شهرهایی مانند تهران، مشهد، اصفهان و تبریز ذخیره خواهد شد. سپس از طریق سامانه‌های اختلاط برخط، ترکیب دقیق متانول و سوخت پایه پیش از بارگیری در نفتکش‌ها صورت می‌گیرد.

پیش از آغاز توزیع عمومی، یک دوره پنج‌هفته‌ای ارزیابی در نظر گرفته شده است که طی آن ۲۰ دستگاه خودرو با پیمایش آزمایشی ۲۰ هزار کیلومتر به کار گرفته می‌شوند. این ناوگان در فواصل ۵ هزار کیلومتری تحت معاینات فنی دقیق، سنجش میزان آلایندگی و پایش موتور قرار خواهند گرفت.

پیاده‌سازی این برنامه با مشارکت دستگاه‌های مرتبط می‌تواند ضمن رفع بخشی از چالش‌های ناترازی بنزین، ارزش افزوده فرآورده‌های پتروشیمی را در چرخه مصرف داخلی به کار گیرد.