رتبه‌بندی هزینه‌های نظامی کشورهای جهان؛ جهش بودجه‌های دفاعی در اروپا

بررسی آمارهای جدید نشان می‌دهد که هزینه‌های نظامی کشورهای جهان به‌ویژه در میان اعضای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیک اخیر و افزایش نگرانی‌های امنیتی در قاره اروپا، با رشد چشمگیری همراه شده است.

تغییر موازنه در هزینه‌های نظامی کشورهای جهان و سهم تولید ناخالص داخلی

بررسی نسبت بودجه‌های دفاعی به تولید ناخالص داخلی در سال‌های اخیر بیانگر تحولی اساسی در سیاست‌گذاری مالی دولت‌هاست. اسرائیل با اختصاص دادن ۷.۸۱ درصد از مجموع تولید ناخالص داخلی خود به بخش دفاعی، بالاترین نسبت را در میان اقتصادهای توسعه‌یافته ثبت کرده است. این شاخص در مقایسه با میانگین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ رشدی معادل ۲.۸ واحد درصد را تجربه می‌کند، هرچند از حیث ارزش اسمی با رقمی در حدود ۴۸ میلیارد دلار در رتبه یازدهم جهانی قرار می‌گیرد.

در این میان، کشورهای حوزه پیمان آتلانتیک شمالی راهبرد تسلیحاتی خود را با سرعت بازتعریف کرده‌اند. لهستان با مرزهای مشترک در مجاورت مناطق حساس منطقه‌ای، سهم اعتبارات دفاعی خود را به ۴.۵ درصد ارتقا داده و در رتبه دوم این جدول جای گرفته است. همچنین لتونی با ثبت نرخ ۳.۶ درصدی و برقراری مجدد نظام خدمت سربازی اجباری، بالاتر از حد نصاب‌های سنتی گام برمی‌دارد.

تحرکات اعضای ناتو برای دستیابی به اهداف دفاعی جدید

کشورهای حاضر در پیمان ناتو متعهد شده‌اند که تا افق ۲۰۳۵، بخش قابل توجهی از ظرفیت اقتصادی خود را معطوف به ارتقای توان بازدارندگی سازند. بر اساس این توافقات، تخصیص ۳.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی مستقیماً به تسلیحات و بخش‌های رزمی اختصاص می‌یابد؛ هدفی که هم‌اکنون استونی با ۳.۴ درصد و نروژ و دانمارک با ۳.۲۸ و ۳.۲۵ درصد در آستانه تحقق کامل آن قرار دارند.

افزایش محسوس سهم بودجه‌های دفاعی در کشورهای هم‌مرز با کانون‌های تنش، بازتاب‌دهنده دگرگونی راهبردهای امنیت جمعی در سطح بین‌المللی است.

کاهش سهم بودجه دفاعی در پنج اقتصاد توسعه‌یافته

با وجود شتاب عمومی در مصارف تسلیحاتی، پنج کشور شامل ایالات متحده، استرالیا، ترکیه، نیوزیلند و شیلی شاهد افت سهم این بخش نسبت به میانگین گذشته بوده‌اند. در این میان، ایالات متحده علی‌رغم افت ۷.۵ درصدی نسبت به سال قبل و رسیدن سهم بودجه به ۳.۱۲ درصد، با ثبت رقم خالص ۹۵۴ میلیارد دلار کماکان به‌تنهایی یک‌سوم کل بودجه‌های دفاعی گیتی را تأمین می‌کند. در سوی دیگر جدول، مکزیک با ۰.۷۴ درصد و لوکزامبورگ با ۰.۸۵ درصد پایین‌ترین ارقام را گزارش کرده‌اند.

در جمع‌بندی نهایی، مقایسه داده‌ها تأیید می‌کند که هزینه‌های نظامی کشورهای جهان وارد مرحله تازه‌ای از جهش سازمان‌یافته شده و کانون‌های مجاور بحران بیشترین فشار مالی را برای تجهیز زیرساخت‌های دفاعی خود متحمل می‌شوند.