ناترازی بنزین و سهم عمده خودروهای پرمصرف داخلی و مونتاژی در تشدید بحران سوخت

بحران ناترازی بنزین در کشور بیش از آنکه حاصل رفتار شهروندان باشد، ریشه در کیفیت پایین و مصرف سوخت بسیار بالای محصولات داخلی و مونتاژی دارد. در شرایطی که میانگین جهانی مصرف سوخت به کمتر از ۷ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر رسیده است، وسایل نقلیه فعال در ایران به‌طور متوسط بیش از ۱۱ لیتر بنزین می‌سوزانند.

سهم پررنگ صنعت خودرو در تشدید ناترازی بنزین

بررسی شاخص‌های مصرف انرژی نشان می‌دهد که اگر استانداردهای ناوگان سبک ایران به سطح کشورهای همسایه برسد، امکان کاهش روزانه حدود ۸۵ میلیون لیتر مصرف سوخت فراهم خواهد شد. کارشناسان معتقدند حدود نیمی از شکاف مصرف فعلی، مستقیماً به فناوری قدیمی و بهره‌وری ناچیز خودروهای تولیدی بازمی‌گردد.

با وجود هشدارهای مکرر طی دهه‌های گذشته، کارخانه‌های خودروسازی اقدام ملموسی برای ارتقای موتورها و کاهش مصرف سوخت انجام نداده‌اند. حتی واگذاری‌های مدیریتی نیز عمدتاً به جهش قیمت محصولات منجر شده، درحالی‌که بهره‌وری فنی در پایین‌ترین سطح باقی مانده است.

مونتاژ محصولات پرمصرف و بستن درهای واردات

ورود پرشمار خودروهای مونتاژی چینی با مصرف سوخت بالا، ابعاد تازه‌ای به بحران ناترازی بنزین بخشیده است. این محصولات با قیمت‌های گزاف روانه بازار می‌شوند و هم‌زمان موانع گسترده‌ای در مسیر واردات خودروهای اقتصادی و کم‌مصرف جهانی ایجاد شده است.

• بازار انحصاری: ممانعت از ورود خودروهای کم‌مصرف استاندارد به بازار داخلی
• رانت انرژی و ارزی: برخورداری خودروسازان از امتیازهای دولتی بدون پاسخ‌گویی به بهره‌وری
• فشار معیشتی: انتقال بار کسری بنزین به جامعه از طریق زمزمه‌های افزایش قیمت و کاهش سهمیه سوخت

ضرورت اصلاح ساختاری به جای فشار بر مصرف‌کننده

رویکردهایی نظیر محدودسازی سهمیه‌ها یا دستکاری قیمت بنزین، صرفاً مسکن‌های مقطعی هستند و توانایی حل ریشه‌ای ناترازی بنزین را ندارند. مادامی که خودروسازان ملزم به اصلاح استانداردهای مصرف نشوند، بار مالی و تورمی ناکارآمدی صنایع بر دوش مردم سنگینی خواهد کرد.

حل پایدار این معضل ملی در گرو توقف تولید مدل‌های فرسوده و پرمصرف، بازنگری جدی در قراردادهای مونتاژکاری و ایجاد رقابت واقعی از طریق آزادسازی واردات خودروهای کم‌مصرف است.