تنگه هرمز و محک استقلال راهبردی عمان در برابر فشارهای واشنگتن

تنگه هرمز در کانون رایزنی‌های راهبردی ایران و عمان قرار گرفته است؛ تحولی ژئوپلیتیکی که مدیریت این آبراه حیاتی را به نمادی از همگرایی منطقه‌ای و استقلال مسقط در مواجهه با فشارهای فزاینده ایالات متحده تبدیل می‌کند.

پیشینه مناسبات راهبردی تهران و مسقط

پیوندهای دیپلماتیک میان ایران و عمان در نیم قرن گذشته از باثبات‌ترین مناسبات در حوزه خلیج فارس به شمار می‌رود. مسقط در بزنگاه‌های تاریخی، همواره نقشی متوازن و قابل اتکا ایفا کرده و میزبانی گفت‌وگوهای حساس بین‌المللی را بر عهده داشته است.

این پیشینه اعتماد متقابل، بستر مناسبی فراهم آورده تا دو کشور ساحلی، مسائل بنیادین پیرامون امنیت دریانوردی را در چارچوبی دوجانبه به بحث بگذارند. بند پنجم تفاهم‌نامه اسلام‌آباد تصریح می‌کند که تعیین قواعد عبور و مرور دریایی در این پهنه، حق ذاتی کشورهای ساحلی منطقه است.

طراحی سازوکار نوین کشتیرانی در تنگه هرمز

رایزنی‌های فنی دیپلمات‌های ارشد دو کشور با هدف جایگزینی مسیرهای موقت پیشین با یک کریدور دریانوردی پایدار در جریان است. این سازوکار به گونه‌ای سامان‌دهی می‌شود که ترانزیت انرژی و تردد شناورهای تجاری در بالاترین سطح امنیت انجام پذیرد.

مسیر جدید عبور کشتی‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده که بخش عمده‌ای از ناوبری در آب‌های سرزمینی ایران و عمان هدایت شود و استانداردهای ایمنی به حداکثر برسد.

بر اساس توافقات در دست تدوین، مدیریت ناوبری در تنگه هرمز بدون نیاز به حضور یا نظارت نیروهای فرامنطقه‌ای عملیاتی خواهد شد؛ موضوعی که نشان‌دهنده توانمندی بومی در تامین امنیت دریانوردی بین‌المللی است.

چالش‌ها و پیامدهای بین‌المللی توافق دریایی

پیشرفت مذاکرات تهران و مسقط با خشم و هشدارهای متوالی کاخ سفید روبه‌رو شده است. با این حال، شواهد نشان می‌دهد عمان در تلاش است تا تصمیم‌گیری مستقل خود را با تکیه بر حقوق حاکمیتی حفظ کند.

تحلیل‌گران بر این باورند که همکاری موفق دو کشور در اداره تنگه هرمز می‌تواند الگویی کارآمد برای همگرایی خاورمیانه پدید آورد و اثبات کند که ثبات آبراه‌های راهبردی در گرو تصمیم‌گیری مشترک همسایگان است.