کیفیت هوای شهر با گرمایش زمین و گازهای ترشح‌شده از برخی درختان کاهش می‌یابد

یافته‌های علمی جدید نشان می‌دهد کیفیت هوای شهر در روزهای بسیار گرم ممکن است تحت تأثیر مستقیم برخی گونه‌های گیاهی دستخوش تغییرات نامطلوب شود. در شرایطی که فضای سبز همواره نماد تصفیه محیط زیست به شمار می‌رود، ساطع شدن گازهای آلی از برخی درختان در مواجهه با حرارت بالا موجب تشدید تشکیل ازن در لایه‌های سطحی جو می‌گردد.

سازوکار شیمیایی گاز ایزوپرن در کیفیت هوای شهر

پژوهشگران با استقرار تجهیزات پایش پیشرفته روی سازه‌های مرتفع هواشناسی، میزان پراکندگی ترکیبات فرار را بررسی کرده‌اند. این آزمایش‌ها ثابت کرد که هیدروکربن ایزوپرن نقشی پررنگ در افزایش غلظت ازن ایفا می‌کند؛ ترکیبی که در درجه حرارت بالا واکنش‌پذیری بسیار سریعی با سایر عناصر جوی نشان می‌دهد.

داده‌های به دست آمده مشخص ساخت که جهش دمای محیط از ۲۰ به ۳۵ درجه سانتی‌گراد، فعالیت شیمیایی گازهای متصاعد از پوشش گیاهی را تا حدود هشت برابر ارتقا می‌بخشد. این پدیده شباهت رفتاری زیادی به آلاینده‌های برخاسته از احتراق سوخت‌های فسیلی دارد.

تأثیر انتخاب گونه‌های گیاهی بر آلودگی هوای شهری

بررسی شهرهای متراکم آسیایی نظیر پکن بیانگر این است که بخش عمده‌ای از آلاینده‌های فرار، ناشی از کاشت گسترده گونه‌هایی مانند سپیدار چینی و بید مجنون است. در نقطه مقابل، اقلیم‌های اروپایی به سبب وجود تنوعی متفاوت از درختان، ترکیباتی با شدت واکنش‌پذیری پایین‌تر موسوم به مونوترپن‌ها ترشح می‌کنند.

• بید مجنون و سپیدار: دارای بیشترین نرخ متصاعد کردن گازهای فرار در گرما
• درختان بومی اروپا: تولیدکننده مونوترپن‌ها با پتانسیل اندک در ساخت ازن
• اصلاح پوشش شهری: جایگزینی تدریجی گیاهان با گونه‌های کم‌خطر زیست‌محیطی

جایگزینی تنها ۱۰ درصد از درختان با نرخ آلایندگی بالا در پهنه‌های شهری، تراکم گاز ایزوپرن در جو را به میزان ۲۹ درصد تقلیل خواهد داد.

کارشناسان محیط زیست تأکید دارند که کنترل آلودگی ناشی از پوشش سبز نیازمند بازنگری در الگوی کاشت درختان توسط مدیران شهری است. اتخاذ تصمیمات مهندسی‌شده در توسعه فضای سبز می‌تواند بدون نیاز به تخریب درختان کهنسال، کیفیت هوای شهر را در فصول گرم سال به شکل محسوسی ارتقا دهد.