اقتصاد ایران در مرحله سازگاری است؛ تحلیل تفاوت تاب‌آوری و بقا

تحلیل وضعیت فعلی اقتصاد ایران نشان می‌دهد که کشور بیش از آنکه در مرحله تاب‌آوری باشد، در فرآیند سازگاری با شرایط دشوار قرار گرفته است؛ وضعیتی که در آن بقا بر توسعه اولویت یافته و ظرفیت‌های اقتصادی در حال فرسایش هستند.

مرز باریک میان تاب‌آوری و سازگاری اقتصادی

در ادبیات اقتصادی، تاب‌آوری به معنای توانایی عبور از بحران‌ها بدون آسیب به مسیر رشد و توسعه است. اما آنچه در ایران مشاهده می‌شود، نوعی سازگاری اجباری است. زمانی که شاخص‌های کلان مانند نرخ تورم، بیکاری و ارزش پول ملی به‌طور مستمر روند نزولی دارند، اقتصاد دیگر تاب‌آور نیست.

پدرام سلطانی، نایب‌رئیس اسبق اتاق بازرگانی، معتقد است اقتصادی که با وجود فعالیت، اندازه آن کوچک‌تر می‌شود و جاذبه سرمایه‌گذاری خود را از دست می‌دهد، در مرحله سازگاری قرار دارد نه تاب‌آوری.

تغییر رفتار بنگاه‌ها و اقتصاد زیرزمینی

بنگاه‌های اقتصادی در مواجهه با نااطمینانی و تحریم‌ها، استراتژی‌های خود را برای بقا تغییر داده‌اند. این تغییرات شامل موارد زیر است:

• تمرکز بر کالاهای خام: حرکت به سمت صادرات مواد اولیه و کالاهای کم‌فرآوری‌شده برای بهره‌گیری از انرژی ارزان.
• ایجاد بازارهای انحصاری: رشد برخی بنگاه‌ها در سایه محدودیت‌های وارداتی و بازارهای غیررقابتی.
• استفاده از سازوکارهای غیررسمی: بهره‌گیری از شبکه‌های لجستیک سایه برای دور زدن محدودیت‌های تجاری.

"اقتصادی که برای بقا خود را تغییر می‌دهد، ممکن است به‌تدریج ویژگی‌های تازه‌ای پیدا کند که در شرایط عادی امکان تداوم ندارند."

فرسایش رفاه در سطح خانوارها

سازگاری اقتصادی تنها محدود به بخش تولید نیست؛ خانوارها نیز با تغییر الگوهای مصرف، خود را با کاهش قدرت خرید تطبیق می‌دهند. این فرآیند شامل موارد نگران‌کننده‌ای است:

نتیجه‌گیری نهایی

اگرچه ظرفیت‌های طبیعی ایران مانند ذخایر انرژی و صنایع پایه مانع از فروپاشی سریع شده‌اند، اما تداوم روند سازگاری اقتصادی می‌تواند منجر به اضمحلال تدریجی ساختارهای تولیدی و کاهش سطح رفاه اجتماعی شود. عبور از این مرحله مستلزم بازگشت به مسیر رشد واقعی است.