هوش مصنوعی و نابودی کتاب‌ها؛ تهدید جدی برای میراث مکتوب بشر

شرکت‌های پیشرو در حوزه هوش مصنوعی برای ارتقای سطح دانش مدل‌های خود، به سوی یکی از ارزشمندترین منابع تاریخ بشر یعنی کتاب‌های چاپی روی آورده‌اند؛ فرآیندی که اگرچه باعث توسعه فناوری می‌شود، اما تهدیدی جدی برای بقای میراث مکتوب بشر به شمار می‌رود.

تنش میان توسعه هوش مصنوعی و حفظ میراث مکتوب

با کاهش کیفیت محتوای تولیدشده در فضای اینترنت، نیاز به داده‌های آموزشی منسجم و تخصصی بیش از پیش احساس می‌شود. کتاب‌های قدیمی که پیش از عصر تولید محتوای ماشینی منتشر شده‌اند، به دلیل ساختار زبانی دقیق، برای آموزش مدل‌های زبانی قدرتمند بسیار جذاب هستند.

با این حال، این تقاضای فزاینده منجر به ظهور روشی بحث‌برانگیز به نام «اسکن مخرب» شده است. در این شیوه، برای افزایش سرعت دیجیتالی‌سازی، عطف کتاب‌ها بریده می‌شود تا صفحات بتوانند به راحتی از دستگاه اسکن عبور کنند. این اقدام باعث می‌شود نسخه‌های فیزیکی، به‌ویژه آثار کمیاب، پس از اسکن عملاً بی‌ارزش شده و به بازیافت فرستاده شوند.

افشای پروژه محرمانه پاناما و ابعاد گسترده خرید کتاب

اسناد منتشر شده در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که شرکت‌های بزرگ فناوری، از جمله آنتروپیک، پروژه‌هایی در مقیاس بسیار وسیع را دنبال کرده‌اند. پروژه محرمانه «پاناما» نمونه‌ای از تلاش‌های گسترده برای خرید و دیجیتالی کردن میلیون‌ها جلد کتاب جهت تغذیه الگوریتم‌ها بوده است.

«هوش مصنوعی برای یادگیری دانش بشر به کتاب‌ها نیاز دارد، اما فرآیند استخراج این دانش می‌تواند به نابودی فیزیکی همان منبع منجر شود.»

این تناقض، بازار کتاب‌های دست‌دوم را دگرگون کرده است. اگرچه این روند برای برخی کتاب‌فروشان درآمدزا است، اما ورود سرمایه‌های عظیم فناوری به این بازار، ماهیت آن را از یک چرخه فرهنگی به یک چرخه تأمین ماده خام برای تولید داده تغییر داده است.

فشار دوگانه بر بازار نشر و نگرانی‌های حقوقی

امروزه بازار کتاب با یک چالش دوطرفه روبرو است. از یک سو، کتاب‌های موجود در مسیر تبدیل شدن به داده‌های دیجیتال، با خطر نابودی فیزیکی مواجه‌اند و از سوی دیگر، سیل کتاب‌های تولیدشده توسط خود هوش مصنوعی در حال اشباع کردن بازار است.

بر اساس پژوهش‌های انجام شده بر روی هزاران کتاب در پلتفرم‌هایی مانند آمازون، رشد کتاب‌های تولیدشده با هوش مصنوعی بسیار سریع‌تر از رشد درآمد کل بازار است. این موضوع می‌تواند منجر به کاهش ارزش اقتصادی آثار نویسندگان واقعی شود.

در پاسخ به این بحران، بیش از دوازده گروه مدنی از کمیسیون تجارت فدرال آمریکا درخواست کرده‌اند تا درباره پیامدهای رقابتی و فرهنگی این خریدهای گسترده تحقیق شود.

نتیجه‌گیری

در نهایت، باید پرسید که در مسیر ساخت هوش مصنوعی، چه چیزی برای نسل‌های آینده باقی خواهد ماند؟ اگر نسخه‌های فیزیکی منابع کمیاب در فرآیند دیجیتالی‌سازی از بین بروند، دانش به‌دست‌آمده ممکن است هرگز نتواند جایگزین اصالت و تاریخ موجود در صفحات کاغذ شود.