بویینگ ۷۳۷ مکس؛ چگونه نقص نرم‌افزاری و فشار تجاری ۳۴۶ نفر را به کام مرگ کشاند؟

تحقیقات پیرامون سقوط‌های مرگبار هواپیمای بویینگ ۷۳۷ مکس نشان می‌دهد که ترکیبی از نقص‌های فنی در سیستم‌های نرم‌افزاری و فشارهای اقتصادی برای رقابت با شرکت ایرباس، منجر به فاجعه‌ای با ۳۴۶ قربانی شده است.

ریشه‌های فنی فاجعه: عملکرد سیستم MCAS

دو حادثه بزرگ سقوط پروازهای Lion Air 610 در سال ۲۰۱۸ و Ethiopian Airlines 302 در سال ۲۰۱۹، توجه جهانی را به یک نقص طراحی در هواپیمای بویینگ ۷۳۷ مکس جلب کرد. عامل اصلی این حوادث، سامانه‌ای موسوم به MCAS بود.

این سیستم نرم‌افزاری برای کنترل وضعیت دماغه هواپیما طراحی شده بود، اما یک نقطه ضعف حیاتی داشت: این سامانه تنها به داده‌های یک حسگر زاویه حمله (AOA) متکی بود. در صورت بروز خطا در این حسگر، سیستم به اشتباه فرمان پایین آوردن دماغه را صادر می‌کرد.

"طراحی سیستم MCAS به دلیل اتکا به یک حسگر واحد و قابلیت تکرار فرمان‌ها، ذاتاً آسیب‌پذیر و خطرناک توصیف شده است."

فشار تجاری و رقابت با ایرباس

علاوه بر مسائل فنی، گزارش‌های کنگره آمریکا حاکی از آن است که بویینگ تحت فشار شدید مالی برای حفظ جایگاه خود در برابر مدل A320neo شرکت ایرباس قرار داشت. این رقابت تنگاتنگ باعث شد تا تصمیمات زیر گرفته شود:

• توسعه نسل جدید ۷۳۷ به جای طراحی یک هواپیمای کاملاً جدید برای کاهش هزینه‌ها.
• کاهش هزینه‌های آموزشی خلبانان جهت تسریع در فرآیند فروش.
• اولویت دادن به برنامه‌های زمانی و کاهش هزینه‌های نظارتی.

اصلاحات و درس‌های هوانوردی

پس از زمین‌گیر شدن این مدل از هواپیما، سازمان هوانوردی فدرال (FAA) اصلاحات سخت‌گیرانه‌ای را اعمال کرد. در نسخه‌های جدید بویینگ ۷۳۷ مکس، سیستم MCAS با تغییرات زیر بازطراحی شده است:

ماجرای این هواپیما به یکی از تلخ‌ترین درس‌های تاریخ هوانوردی تبدیل شد؛ درسی مبنی بر اینکه هیچ نرم‌افزاری نباید با یک نقطه شکست واحد، کنترل حیاتی یک وسیله نقلیه را بر عهده داشته باشد.

در نهایت، فاجعه بویینگ ۷۳۷ مکس نتیجه مستقیم اولویت دادن به سودآوری تجاری بر ایمنی مطلق و نقص در فرآیندهای نظارتی بود که هزینه‌ای سنگین برای جان انسان‌ها داشت.