گوزن زرد ایرانی؛ تولد دوباره این گونه نادر در طبیعت خوزستان و زاگرس

پس از دهه‌ها تلاش مداوم برای مقابله با انقراض، گوزن زرد ایرانی بار دیگر در زیستگاه‌های طبیعی خود در خوزستان و زاگرس دیده می‌شود. تولد گوساله‌های جدید در پارک ملی کرخه، نشانه‌ای قدرتمند از موفقیت برنامه‌های بازوحشی‌سازی و بازگشت این گونه کمیاب به چرخه طبیعی زندگی است.

تاریخچه احیای گوزن زرد ایرانی از مرز انقراض

داستان نجات این گونه به دهه ۴۰ شمسی بازمی‌گردد؛ زمانی که تصور می‌شد گوزن زرد ایرانی به‌طور کامل از طبیعت ایران حذف شده است. با کشف تنها ۱۲ رأس گوزن توسط دانشمندان، تلاش‌ها برای تکثیر آن‌ها در دشت ناز ساری آغاز شد که سنگ بنای جمعیت فعلی را بنا نهاد.

در ادامه این مسیر، سایت‌های تکثیر متعددی ایجاد شد تا هدف نهایی، یعنی بازگشت به زیستگاه‌های تاریخی، محقق شود. گزارش‌ها نشان می‌دهد که:

• در دهه ۵۰، انتقال جمعیت به جزیره اشک پارک ملی دریاچه ارومیه انجام شد.
• از سال ۱۳۸۵، بیش از ۱۵ سایت تکثیر در نقاط مختلف کشور فعال گردید.
• مجموعه‌هایی نظیر فندقلو، پارک ملی دز و سمسکنده به مراکز اصلی تکثیر تبدیل شدند.

موفقیت در پارک ملی کرخه و زیستگاه‌های خوزستان

نقطه عطف جدید این پروژه، ثبت زادآوری در طبیعت آزاد است. در ابتدای سال ۱۴۰۵، تولد چهار رأس گوساله گوزن زرد در پارک ملی کرخه، گواهی بر سازگاری کامل این حیوانات با محیط جنگل‌های پده و گز و منابع آبی منطقه است.

"احیای گوزن زرد یک پروژه چندوجهی است که موفقیت آن تنها به رهاسازی حیوان بستگی ندارد، بلکه پیوند با جوامع محلی رکن اصلی آن است."

مشارکت مردم محلی و تغییر نگرش آن‌ها از طریق برنامه‌هایی نظیر «جشن گوزن زرد»، از عوامل کلیدی در کاهش شکار بی‌رویه و حفاظت از این گونه محسوب می‌شود.

برنامه‌های آتی: بازگشت به کوهستان‌های زاگرس

تلاش‌ها برای گسترش پراکندگی گوزن زرد ایرانی به مناطق دیگر نیز در جریان است. در استان فارس، پروژه احیا در منطقه شکار ممنوع روشن‌کوه سرچهان وارد فاز عملیاتی شده است. مطالعات امکان‌سنجی برای تأمین زیرساخت‌های حفاظتی و منابع آبی در این منطقه با دقت بالا در حال انجام است.

هدف اصلی، ایجاد جمعیت‌های پایدار در رشته‌کوه زاگرس است تا این گونه بتواند بدون وابستگی به مداخلات انسانی، به چرخه زیستی خود ادامه دهد.

نتیجه‌گیری

مسیر نجات گوزن زرد ایرانی از یک جمعیت ۱۲ رأسی به جمعیت‌های مستقر در طبیعت، مسیری طولانی و پرچالش بوده است. اگرچه تولد گوساله‌ها در خوزستان و برنامه‌های زاگرس امیدبخش است، اما تداوم این موفقیت مستلزم پایش علمی مستمر و حفاظت از ظرفیت‌های زیستگاهی در برابر تهدیدهای انسانی است.