شکاف ۷ ساله ایران با جهان در پذیرش هوش مصنوعی و چالش‌های زیرساختی

هوش مصنوعی در حال تغییر قواعد بازی در اقتصاد جهانی است، اما بررسی‌های تخصصی نشان می‌دهد که ایران با وجود ظرفیت‌های علمی، در مسیر عملیاتی کردن این فناوری با چالش‌های ساختاری و شکافی عمیق روبروست. در نشست تخصصی «فردای ایران در عصر هوش مصنوعی»، کارشناسان بر ضرورت گذار از تولیدات علمی به سمت کاربردهای تجاری و اقتصادی تاکید کردند.

شکاف عمیق میان ظرفیت علمی و پذیرش صنعتی

بر اساس تحلیل‌های ارائه شده در نشست اتاق تهران، فاصله ایران با روند جهانی در پذیرش هوش مصنوعی حدود هفت سال برآورد شده است. اگرچه کشور در تولیدات علمی و مقالات پژوهشی وضعیت قابل قبولی دارد، اما در حضور در کنفرانس‌های تراز اول جهانی و جذب سرمایه‌گذاری‌های کلان، از کشورهای منطقه عقب‌تر است.

شهاب جوانمردی، نایب‌رئیس اتاق تهران، معتقد است معیار موفقیت در این حوزه نباید صرفاً تعداد متخصصان باشد، بلکه باید بر افزایش بهره‌وری و خلق بازارهای جدید تمرکز کرد. وی خاطرنشان کرد که تنها ۲۷ درصد از بنگاه‌های اقتصادی ایران آمادگی نسبی برای ادغام این فناوری در مدل‌های کسب‌وکار خود را دارند.

چالش‌های زیرساختی و بحران داده‌ها

یکی از اصلی‌ترین موانع توسعه، نبود داده‌های ساختاریافته و زیرساخت‌های پردازشی کافی است. روح‌الله هنرور، از متخصصان این حوزه، هشدار داد که مشکل کشور تنها کمبود توان محاسباتی نیست؛ بلکه بسیاری از سازمان‌ها داده‌های منظم و قابل استفاده برای آموزش مدل‌ها را در اختیار ندارند.

همچنین مسئله استعمار دیجیتال و وابستگی به زیرساخت‌های ابری خارجی از دیگر نگرانی‌های مطرح شده بود. فرزین فردیس تاکید کرد که مدیریت داده‌های حساس و تقویت زیرساخت‌های داخلی برای حفظ حاکمیت دیجیتال، یک ضرورت استراتژیک است.

بازار کار و مهاجرت متخصصان

در حوزه اشتغال، تقاضا برای متخصصان هوش مصنوعی با رشد چشمگیری روبرو شده است. آگهی‌های استخدامی این حوزه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۳۳ درصد افزایش یافته، اما تمرکز جغرافیایی بسیار بالا، به‌طوری که ۸۲ درصد آگهی‌ها در تهران متمرکز است، از دیگر چالش‌های توزیع فرصت‌های شغلی محسதுد.

"تولید علم دیگر در انحصار بشر نیست؛ هوش مصنوعی می‌تواند در آینده نزدیک کشفیاتی را ارائه دهد که فراتر از توان درک فعلی انسان باشد."

با این حال، مهاجرت نخبگان همچنان یک تهدید جدی است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که در هر سال بیش از ۱۰۰۰ متخصص این حوزه از کشور خارج می‌شوند که این موضوع می‌تواند سرعت جبران شکاف هفت ساله را بیش از پیش کاهش دهد.

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده

برای عبور از وضعیت فعلی، همکاری میان دانشگاه، بخش خصوصی و سیاست‌گذاران برای تدوین «برنامه اقدام مشترک» ضروری است. تمرکز بر حل مسائل واقعی اقتصادی، از جمله بهبود خدمات عمومی و افزایش رقابت‌پذیری بنگاه‌ها، می‌تواند هوش مصنوعی را از یک بحث تئوریک به یک موتور محرک واقعی در اقتصاد ایران تبدیل کند.