تحریم‌های ثانویه؛ تهدید ترامپ علیه شرکای تجاری ایران در عملیات طرد اقتصادی

دولت ایالات متحده با راه‌اندازی عملیات جدیدی تحت عنوان «طرد اقتصادی»، تلاش خود را برای فلج کردن اقتصاد ایران از طریق تهدید مستقیم شرکای تجاری این کشور آغاز کرده است. این اقدام که در پی بن‌بست در درگیری‌های نظامی اخیر اتخاذ شده، می‌تواند بازار انرژی جهان را با نوسانات شدیدی روبرو کند.

تشدید فشارها با عملیات طرد اقتصادی

در حالی که پیش از این دولت ترامپ تحت عنوان «خشم اقتصادی» فشارها را افزایش داده بود، اکنون با ورود به مرحله جدید، تمرکز خود را بر تحریم‌های ثانویه معطوف کرده است. اسکات بسنت، وزیر خزانه داری آمریکا، اعلام کرد که هدف اصلی، قطع تمامی راه‌های درآمدزایی تهران، به‌ویژه صادرات نفت، است.

او با تاکید بر اینکه کشورها باید میان منافع ایالات متحده و ایران یکی را انتخاب کنند، هشدار داد: "هر نهادی که بخشی از اکوسیستم تبدیل نفت ایران به پول باشد، هدف قرار خواهد گرفت."

درک سازوکار تحریم‌های ثانویه

تحریم‌های ثانویه ابزاری است که در آن واشینگتن نه تنها خود کشور هدف، بلکه تمامی طرف‌های ثالثی که با آن تجارت می‌کنند را نیز مجازات می‌کند. قدرت اصلی این ابزار در دسترسی به سیستم مالی جهانی و بازار دلار نهفته است.

این سازوکار به شرح زیر عمل می‌کند:

• دسترسی به بازار: بانک‌ها و شرکت‌هایی که با ایران تعامل دارند، با خطر محرومیت از سیستم بانکی آمریکا مواجه می‌شوند.
• احتیاط بیش از حد: ترس از جریمه‌های سنگین باعث می‌شود موسسات مالی حتی از کوچک‌ترین تراکنش‌های مرتبط با ایران خودداری کنند.
• تأثیر زنجیره‌ای: حتی بانک‌هایی که رابطه مستقیمی با ایران ندارند اما خدمات پرداخت را تسهیل می‌کنند، در معرض خطر هستند.

چالش‌های پیش رو و شرکای تجاری ایران

با توجه به داده‌های سال ۲۰۲۴، ایران با کشورهای متعددی تجارت دارد که هدف قرار دادن آن‌ها می‌تواند پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک گسترده‌ای ایجاد کند. در جدول زیر، وضعیت تجاری ایران و شرکای اصلی آن آورده شده است:

تحلیلگران معتقدند نفوذ آمریکا بر برخی از این شرکا، مانند چین، محدود است؛ چرا که بخش‌های بزرگی از پالایشگاه‌های چینی وابستگی شدیدی به سیستم مالی آمریکا ندارند. گزارش‌ها نشان می‌دهد چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۰ درصد از نفت حمل شده از ایران را خریداری کرده است.

نتیجه‌گیری

استراتژی جدید واشینگتن برای استفاده از تحریم‌های ثانویه، تلاشی برای انزوای کامل اقتصادی ایران است. با این حال، میزان موفقیت این عملیات به میزان وابستگی شرکای تجاری ایران به دلار و توانایی آمریکا در مدیریت واکنش‌های متقابل قدرت‌هایی نظیر چین بستگی دارد.