روایت زنان کارگر فصلی؛ مبارزه با فقر در مزارع کردستان و آذربایجان غربی

در مناطق شمالی و جنوبی استان‌های کردستان و آذربایجان غربی، زنان کارگر فصلی با تحمل سختی‌های طاقت‌فرسا، تلاش می‌کنند تا در میان فشار تورم، بقای خانواده خود را تضمین کنند. این زنان که از سپیده‌دم تا غروب در مزارع مشغول به فعالیت هستند، با چالشی دوگانه میان کار در زیر آفتاب و مسئولیت‌های خانگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

فشار اقتصادی و واقعیت‌های تلخ معیشتی

آمارها نشان می‌دهند که وضعیت اقتصادی در برخی مناطق بسیار بحرانی است. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران در بهار ۱۴۰۵، استان کردستان با شاخص فلاکت ۱۱۱ درصدی و آذربایجان غربی با شاخص ۱۰۴ درصد، در صدر فهرست استان‌های تحت فشار قرار دارند. این وضعیت باعث شده تا حضور زنان در بخش کشاورزی، نه یک انتخاب شغلی، بلکه یک ناچاری اقتصادی برای جبران کمبود درآمد خانوار باشد.

«وقتی درآمد دیگر پاسخگوی هزینه‌های زندگی نیست، انتخاب شغل جای خود را به ناچاری برای کارکردن می‌دهد.»

روزمرگی در مزارع؛ از ساعت چهار صبح تا غروب

زندگی این زنان با ساعت‌های بسیار زود آغاز می‌شود. برای بسیاری از آن‌ها، روز از ساعت ۳ یا ۴ صبح شروع شده و با آماده‌سازی غذا و تجهیزات برای رفتن به مزارع همراه است. کار در مزارع نخود و محصولات دیگر، نیازمند توان جسمی بسیار بالایی است که در شرایط سخت تابستانی، فرسودگی جسمی و روانی را به همراه دارد.

تجزیه و تحلیل درآمد و هزینه‌ها

اگرچه دستمزد روزانه کارگران در برخی موارد به مبالغی بین ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون تومان می‌رسد، اما این رقم به هیچ وجه نشان‌دهنده درآمد خالص نیست. بررسی‌ها نشان می‌دهد:

• هزینه‌های جانبی: حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان بابت سرویس و سرکارگر کسر می‌شود.
• هزینه‌های شخصی: هزینه صبحانه و ناهار بر عهده خود کارگران است.
• شکاف درآمدی: فاصله میان دستمزد اسمی و قدرت خرید واقعی در شرایط تورمی بسیار زیاد است.

دوگانگی بار کاری و نبود حمایت‌های اجتماعی

یکی از بزرگترین چالش‌های زنان کارگر فصلی، مدیریت هم‌زمان کار در مزرعه و شیفت دوم در خانه است. پس از بازگشت از مزارع، آن‌ها باید مسئولیت تمام امور خانگی و مراقبت از فرزندان را نیز بر عهده بگیرند. این وضعیت که متخصصان آن را «دوگانگی بار کاری» می‌نامند، می‌تواند در بلندمدت منجر به افت کیفیت زندگی و آسیب‌های سلامت شود.

کارشناسان معتقدند مشکل اصلی تنها بیکاری نیست، بلکه نبود مشاغل پایدار و صنایع تبدیلی در منطقه است که باعث می‌شود اقتصاد خانواده‌ها به شدت به کشاورزی فصلی وابسته شود. این وابستگی، امنیت شغلی و حمایت‌های بیمه‌ای را از این قشر آسیب‌پذیر سلب می‌کند.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

واقعیت‌های موجود در شهرستان‌های سقز و بوکان نشان می‌دهد که اشتغال زنان در بخش کشاورزی، بازتابی از فشار اقتصادی و تورم است. تا زمانی که فرصت‌های شغلی پایدار و با حمایت‌های قانونی مناسب ایجاد نشود، این زنان همچنان در چرخه سخت کار فصلی و آسیب‌پذیری اقتصادی گرفتار خواهند ماند.