بازار دارویی ایران؛ میان خودکفایی تولید و چالش گرانی و کمبود دارو

بازار دارویی ایران با وجود پیشرفت چشمگیر در خودکفایی و تولید داخلی، همچنان با چالش‌های بنیادین نظیر کمبود اقلام حیاتی، افزایش هزینه‌های تولید و ضعف پوشش‌های بیمه‌ای روبروست که دسترسی بیماران به درمان را با تهدید جدی مواجه کرده است.

تحلیل ابعاد اقتصادی بازار دارویی کشور

بر اساس آمارهای منتشر شده در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، ارزش کل بازار دارویی ایران به عدد ۱۰۵ همت (هزار میلیارد تومان) رسیده است. در این بازه زمانی، بیش از ۹.۲ میلیارد عدد دارو در میان زنجیره گسترده‌ای شامل ۲۹۱ شرکت تأمین‌کننده و ۸۱ واحد پخش عرضه شده است.

نکته حائز اهمیت در بررسی ساختار این بازار، تفاوت میان سهم تولید داخلی از نظر تعداد و ارزش است. در حالی که از نظر تعداد، تقریباً ۹۹ درصد داروها در داخل تولید می‌شوند، اما از نظر ارزش ریالی، سهم تولیدات داخلی به ۸۶.۱۴ درصد کاهش یافته است. این نشان می‌دهد که داروهای وارداتی، اگرچه تعداد اندکی دارند، اما به دلیل گران‌قیمت بودن و تخصصی بودن، بخش بزرگی از ارزش بازار را به خود اختصاص می‌دهند.

چالش کمبود دارو و فشار بر مصرف‌کنندگان

رئیس انجمن داروسازان ایران هشدار داده است که در حال حاضر حدود ۷۰ قلم از داروهای حیاتی با کمبود مواجه هستند که اگر بر اساس فرمول‌های دارویی محاسبه شود، این رقم می‌تواند تا ۸۰۰ قلم نیز افزایش یابد. افزایش هزینه‌های تولید، اصلاح قیمت‌ها را برای تولیدکنندگان اجتناب‌ناپذیر کرده است، اما این موضوع بدون مدیریت، منجر به بحران‌های جدیدی خواهد شد.

"اگر تولیدکننده نتواند با قیمت‌های فعلی به فعالیت خود ادامه دهد، کشور ناچار به واردات فوریتی خواهد شد که هزینه‌های بسیار سنگین‌تری نسبت به تولید داخلی به همراه دارد."

توزیع جغرافیایی و الگوی مصرف

بررسی‌ها نشان می‌دهد که بیشترین میزان فروش دارو در استان‌های پرجمعیت یعنی تهران، خراسان رضوی و اصفهان متمرکز شده است. همچنین ۸۰ درصد از داروهای مصرفی در بازار، تحت نظارت پزشک و با نسخه صادر می‌شوند که نشان‌دهنده وابستگی شدید بازار به نظام تجویز و درمان است.

شکاف میان قیمت واقعی و پوشش بیمه‌ای

یکی از اصلی‌ترین مشکلات فعلی، عدم تطابق قیمت‌های جدید با پوشش‌های بیمه‌ای است. در سازمان تأمین اجتماعی، از میان ۲۲۰۰ کد دارویی، تنها ۱۴۶۵ قلم با قیمت‌های واقعی همخوانی دارند. این شکاف باعث شده است که بخش قابل توجهی از هزینه‌های دارو مستقیماً از جیب بیماران پرداخت شود.

علاوه بر این، تأخیر در به‌روزرسانی سامانه‌های بیمه‌ای پس از اصلاح قیمت‌ها در سامانه «تی‌تک»، باعث ایجاد فاصله زمانی شده که در آن بیماران ناچار به پرداخت کامل هزینه دارو هستند. متخصصان معتقدند برای جلوگیری از بحران، باید میان قیمت‌گذاری متناسب، تأمین پایدار و پوشش بیمه‌ای واقعی تعادل ایجاد شود.

در نهایت، موفقیت صنعت دارویی تنها با افزایش میزان تولید محقق نمی‌شود؛ بلکه تضمین دسترسی همگانی به دارو با قیمت مناسب و پوشش کامل بیمه‌ای، معیار اصلی پایداری این صنعت در سلامت جامعه خواهد بود.