شقایق الیفرا؛ جایگزینی امن برای تأمین مواد اولیه دارو در کشور

طرح کشت شقایق الیفرا به منظور تأمین مواد اولیه صنعت دارویی و کاهش وابستگی به واردات، با تأکید بر عدم قابلیت سوءاستفاده اعتیادی، در دستور کار قرار گرفته است.

با توجه به کمبود مواد اولیه مورد نیاز در صنایع دارویی، ستاد مبارزه با موادمخدر پس از بررسی‌های تخصصی چندماهه، تصمیم به پیگیری کشت گونه‌ای از گیاه شقایق را اتخاذ کرده است که برخلاف گونه‌های سنتی، امکان تولید تریاک را برای افراد عادی ندارد.

تفاوت ماهوی شقایق الیفرا با خشخاش تریاک‌زا

بسیاری از مردم میان گونه‌های مختلف شقایق تمایز قائل نیستند، اما از نظر علمی و کاربردی، تفاوت‌های بنیادینی میان گونه Papaver somniferum opiofera و گونه مورد نظر وجود دارد.

• خشخاش تریاک‌زا: با تیغ‌زنی بدنه گیاه، صمغ تریاک استخراج می‌شود که حاوی مواد اعتیادزایی نظیر مورفین و کدئین است.
• شقایق الیفرا: این گونه به گونه‌ای اصلاح شده که با تیغ‌زنی معمولی، هیچ صمغی تولید نمی‌کند و فرآیند استخراج آن نیازمند فناوری‌های پیچیده است.

در واقع، شقایق الیفرا تنها در محیط‌های کنترل‌شده و با استفاده از حلال‌های آلی در کارخانه‌های پیشرفته قابل فرآوری است.

فرآیند استخراج و کاربردهای دارویی

تغییرات ژنتیکی اعمال شده بر این گیاه باعث شده تا ترکیبات مورد نیاز در پوسته گرز آن ذخیره شود. این فرآیند به شرح زیر است:

برخلاف تریاک که حاوی طیف وسیعی از مواد اعتیادزا است، در این گونه هدف تنها استخراج مورفین است و سایر ترکیبات خطرناک مانند نوسکاپین یا پاپاورین در آن یافت نمی‌شوند.

نظارت قانونی و امنیت کشت

«کشت این گونه دارویی باید تحت نظارت دقیق وزارت جهاد کشاورزی و با مجوزهای ستاد مبارزه با موادمخدر انجام شود تا از هرگونه سوءاستفاده احتمالی جلوگیری گردد.»

مجمع تشخیص مصلحت نظام از سال ۱۳۸۵ مجوز کشت این گونه را صراحتاً تنها برای مصارف دارویی صادر کرده است. کشت گونه‌های تریاک‌زا همچنان جرم محسوب شده و مجازات‌های سنگینی در پی دارد.

در نهایت، طرح کشت شقایق الیفرا علاوه بر تأمین نیازهای حیاتی صنعت دارو، می‌تواند نقش مهمی در ارزآوری و اشتغال‌زایی در بخش کشاورزی و صنایع وابسته ایفا کند.