سطح خروشان ابط‌الجوزا؛ رصد بی‌سابقه لکه‌های داغ با تلسکوپ آلما

رصدهای جدید و دقیق تلسکوپ رادیویی آلما، از لایه‌های بیرونی و تلاطم‌زده‌ی ستاره ابط‌الجوزا پرده برداشته و جزئیات خیره‌کننده‌ای از فعالیت‌های پلاسما و ساختارهای موج‌دار این غول سرخ را به نمایش گذاشته است.

جزئیات خیره‌کننده از سطح ابط‌الجوزا

ستاره ابط‌الجوزا که در صورت فلکی شکارچی قرار دارد، با شعاعی حدود ۸۰۰ برابر خورشید، یک غول آسمانی است که در مراحل پایانی عمر خود به سر می‌برد. آرایه‌ی بزرگ میلی‌متری و زیرمیلی‌متری آتاکاما (ALMA) موفق شده است با تفکیک‌پذیری بسیار بالا، ناهمواری‌های سطح این ستاره را که از دید اکثر تلسکوپ‌ها پنهان می‌ماند، مشاهده کند.

بر اساس داده‌های به‌دست‌آمده از رصدهای سال ۲۰۲۳، دمای میانگین جو این ستاره در حدود ۲۳۰۰ کلوین (نزدیک به ۲۰۰۰ درجه سانتی‌گراد) برآورد شده است. با این حال، در نواحی شمال‌شرقی و جنوب‌غربی، لکه‌های داغی مشاهده شده که دمای آن‌ها تا ۸۰۰ کلوین از محیط اطراف بیشتر است.

پدیده پایداری لکه‌های داغ

یکی از شگفت‌انگیزترین یافته‌های این پژوهش، مقایسه تصاویر سال ۲۰۲۳ با رصدهای سال ۲۰۱۵ است. اخترشناسان دریافتند که یکی از بزرگ‌ترین لکه‌های داغ در بخش شمال‌شرقی ستاره، تقریباً بدون تغییر در موقعیت و شدت خود، برای بیش از هفت سال پایداری کرده است.

این پایداری طولانی‌مدت، با مدل‌های فعلی همرفت ستاره‌ای که انتظار عمر کوتاه‌تری برای این ساختارها را دارند، در تضاد است. دانشمندان معتقدند این لکه‌ها ناشی از همرفت شدید هستند؛ فرآیندی که در آن گازهای داغ از اعماق ستاره به سمت سطح بالا آمده و با ایجاد موج‌های ضربه‌ای، ساختارهای درخشان و نامنظمی را شکل می‌دهند.

سرنوشت نهایی ابط‌الجوزا

با توجه به اینکه ابط‌الجوزا در مراحل پایانی زندگی خود قرار دارد، انتظار می‌رود که در نهایت به صورت یک ابرنواختر منفجر شود. اگرچه یافته‌های جدید نشانه‌ی قطعی از وقوع قریب‌الوقوع این انفجار نیست، اما شناخت دقیق وضعیت فعلی سطح ستاره، برای درک چگونگی مرگ این غول سرخ حیاتی است.

"شناخت ظاهر کنونی ابط‌الجوزا، فرآیند درک سرنوشت نهایی آن را به عنوان یک ابرنواختر، بسیار جذاب‌تر می‌کند."

پژوهشگران در برنامه‌های آینده قصد دارند با استفاده از توان بالای آلما، ارتباط میان پایداری این لکه‌ها و فرآیندهای از دست دادن جرم ستاره را با دقت بیشتری بررسی کنند.

در مجموع، رصدهای اخیر نشان‌دهنده پیچیدگی‌های فراتر از انتظار در ساختار جوی ابط‌الجوزا است که مرزهای دانش فعلی ما درباره همرفت و پایداری ستاره‌های غول‌پیکر را به چالش می‌کشد.