سی‌ان‌جی؛ ظرفیت مغفول در سبد سوخت کشور با شکاف عرضه و مصرف

با وجود گذشت بیش از دو دهه از آغاز طرح توسعه زیرساخت‌های سوخت جایگزین، سی‌ان‌جی همچنان با شکاف عمیقی میان ظرفیت تولید و میزان مصرف واقعی در کشور مواجه است. این فاصله نشان می‌دهد که چالش اصلی در مدیریت انرژی، نه کمبود جایگاه، بلکه نبود مشوق‌های اقتصادی و کاهش تولید خودروهای دوگانه‌سوز است.

شکاف میان ظرفیت عرضه و میزان مصرف سی‌ان‌جی

شبکه عرضه سوخت سی‌ان‌جی در ایران در حال حاضر بسیار گسترده است؛ به‌طوری که بیش از ۲۳۶۵ جایگاه فعال با ظرفیت مجموعاً ۴۰ میلیون مترمکعب در روز فعالیت می‌کنند. با این حال، آمارها نشان می‌دهد که مصرف روزانه این سوخت تنها حدود ۱۶ میلیون مترمکعب است.

این عدم بهره‌برداری کامل از ظرفیت موجود، در حالی رخ می‌دهد که افزایش تقاضا برای بنزین، فشار شدیدی بر اقتصاد انرژی کشور وارد کرده است. از میان ۲۶ میلیون خودروی سبک و نیمه‌سنگین در کشور، تنها ۳ میلیون و ۸۰۰ هزار خودرو (معادل ۱۵ درصد) از نوع دوگانه‌سوز هستند.

چالش تولید خودرو و جذابیت اقتصادی سوخت

یکی از موانع اصلی توسعه، عدم پایبندی خودروسازان به اسناد بالادستی است. در حالی که طبق قوانین، تولیدکنندگان باید حداقل ۳۰ درصد از محصولات خود را به خودروهای دوگانه‌سوز اختصاص دهند، سهم واقعی این خودروها در سال‌های اخیر به کمتر از ۵ درصد کاهش یافته است.

سی‌ان‌جی می‌تواند هزینه‌های سالانه سوخت خانوارهای پرمصرف را تا ۵۰ میلیون تومان کاهش دهد؛ این مزیتی است که با سیاست‌های حمایتی می‌تواند مصرف بنزین را به شدت مدیریت کند.

احسان جان‌محمدی، رئیس انجمن صنفی CNG، معتقد است که توجه به این حوزه در سال‌های اخیر کاهش یافته است. وی اشاره کرد که حدود ۴ تا ۴.۵ میلیون خودروی CNG در کشور وجود دارد که از نظر پیمایش، حدود ۱۵ درصد از کل مصرف سوخت حمل‌ونقل را به خود اختصاص داده‌اند.

راهکارهای احیای جایگاه سی‌ان‌جی در سبد سوخت

برای بازگشت سی‌ان‌جی به جایگاه اصلی خود، نیاز به تغییر در سیاست‌های قیمت‌گذاری و ایجاد انگیزه برای مصرف‌کنندگان است. اقدامات اجتماعی مانند پویش‌های عرضه رایگان، اگرچه تأثیر بسیار بزرگی نداشتند، اما توانستند مقداری از مصرف بنزین را کاهش دهند.

در نهایت، احیای ظرفیت‌های موجود در صنعت سوخت جایگزین، سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین روش برای مهار رشد مصرف بنزین و کاهش هزینه‌های تأمین انرژی است. تمرکز باید از توسعه زیرساخت به سمت سیاست‌گذاری‌های مؤثر در حوزه تولید خودرو و قیمت‌گذاری معنادار تغییر یابد.