فروش اموال مازاد بانک‌ها؛ الزام قانونی برای خروج از بنگاه‌داری و اصلاح ترازنامه

فروش اموال مازاد بانک‌ها با هدف اصلاح ترازنامه و کاهش فعالیت‌های غیربانکی، اکنون با فشار قوانین مالیاتی و الزامات برنامه هفتم پیشرفت، از یک توصیه به یک ضرورت اجرایی تبدیل شده است.

تحول در مدیریت دارایی‌های غیرمولد بانکی

بخشنامه اخیر سازمان امور مالیاتی در خصوص نحوه برخورد با دارایی‌های مازاد، نشان‌دهنده تغییر رویکرد دولت در مواجهه با بنگاه‌داری بانک‌ها است. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که از سال آینده، اجرای کامل احکام برنامه هفتم پیشرفت، بانک‌ها را ملزم به تعیین تکلیف دارایی‌های خود می‌کند.

بخش بزرگی از سرمایه‌های بانک‌ها در قالب املاک، سهام و شرکت‌ها انباشته شده که عملاً از چرخه اصلی تجهیز و تخصیص منابع فاصله گرفته‌اند. بنابراین، فروش اموال مازاد بانک‌ها نباید تنها یک اقدام برای کسب درآمد مالیاتی تلقی شود، بلکه باید بخشی از فرآیند اصلاح ساختار مالی این نهادها باشد.

چالش‌های موجود در فرآیند واگذاری دارایی‌ها

علیرغم وجود سامانه‌های شناسایی و برگزاری مزایده‌های متعدد، تبدیل دارایی‌های ثبت‌شده به نقدینگی همچنان با موانع جدی روبروست. برخی از این چالش‌ها عبارتند از:

• مشکلات حقوقی، ثبتی و کاربری املاک
• قیمت‌گذاری‌های غیرواقعی که با قدرت خرید بازار همخوانی ندارد
• موقعیت جغرافیایی نامناسب برخی دارایی‌ها و lack of demand
• وجود بدهی‌های مرتبط با اموال مازاد

تجربه نشان داده است که صرف ثبت یک ملک در سامانه، به معنای نقدشوندگی آن نیست. موفقیت واقعی در این حوزه، با میزان منابع نقد حاصل‌شده از فروش سنجیده می‌شود، نه صرفاً با تعداد دارایی‌های ثبت شده.

نقش مالیات در تغییر رفتار مدیران بانک‌ها

یکی از مهم‌ترین محرک‌ها برای تسریع در فروش دارایی‌ها، ایجاد هزینه برای نگهداری آن‌هاست. زمانی که حفظ اموال مازاد مشمول مالیات و الزامات قانونی شود، معادله اقتصادی برای مدیران تغییر خواهد کرد.

«وقتی نگهداری دارایی مازاد با هزینه مالیاتی همراه شود، حفظ آن دیگر یک تصمیم بدون هزینه نخواهد بود و بانک‌ها را به سمت تعیین تکلیف سریع‌تر دارایی‌های راکد سوق می‌دهد.»

با این حال، کارآمدی این سیاست مستلزم آن است که همزمان با اعمال فشار مالیاتی، موانع فروش نیز برطرف شود تا بانک‌ها با بن‌بست «هزینه نگهداری در برابر عدم امکان فروش» مواجه نشوند.

نتیجه‌گیری: هدف نهایی اصلاح ترازنامه

در نهایت، هدف از فروش اموال مازاد بانک‌ها، آزادسازی منابع قفل‌شده برای تأمین مالی بخش تولید است. اگر منابع حاصل از فروش مجدداً در فعالیت‌های غیرمولد سرمایه‌گذاری شود، هدف اصلی سیاست‌گذار محقق نخواهد شد. سال آینده، آزمون اصلی بانک‌ها در میزان موفقیت در تبدیل دارایی‌های منجمد به منابع مولد خواهد بود.