اختلالات بانکی؛ عذرخواهی رئیس بانک مرکزی و برنامه بازطراحی شبکه برای مقابله با حملات سایبری

عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، در نشست مجازی مجلس با بیان پشیمانی از اختلالات اخیر در خدمات بانکی، اعلام کرد که فرآیند بررسی خسارات مالی وارده به شهروندان آغاز شده و در صورت اثبات آسیب، اقدامات لازم جهت جبران آن‌ها صورت خواهد گرفت.

ابعاد بحران و حجم تراکنش‌های تحت تهدید

رئیس بانک مرکزی با اشاره به اهمیت حیاتی زیرساخت‌های مالی، حجم عظیم فعالیت‌های شبکه را بازگو کرد. طبق آمارهای رسمی، تنها در سال ۱۴۰۴، سامانه‌هایی نظیر شتاب، شاپرک، پایا، ساتنا، چکاوک و پل، میزبان ۲۰۳ میلیارد تراکنش بوده‌اند که ارزش آن‌ها از مرز ۲۰۰ هزار همت می‌گذرد.

همتی تأکید کرد که در ۵ ماه نخست سال جاری نیز ۶۰ میلیارد تراکنش به ارزش ۱۳۴ هزار همت انجام شده است. وی خاطرنشان کرد که مقابله با حملات سایبری، فراتر از حفاظت از مراکز داده، در واقع صیانت از دارایی‌های مردم و تداوم ثبات اقتصادی کشور است.

شناسایی ۱۲۲ هزار حمله سایبری به زیرساخت‌ها

بر اساس اظهارات مقامات بانک مرکزی، از ابتدای سال ۱۴۰۳ تاکنون، بیش از ۱۲۲ هزار حمله سایبری به سرویس‌های حاکمیتی صورت گرفته است. اگرچه این حملات مدیریت شده‌اند، اما وقوع بحران اخیر نشان داد که سطح تهدیدات تغییر کرده و مهاجمان اکنون زیرساخت‌های جایگزین و فرآیندهای بازیابی را نیز هدف قرار می‌دهند.

"دشمنان علاوه بر جنگ نظامی، از تهاجم اقتصادی و سایبری نیز استفاده می‌کنند. هدف ما باید عبور از امنیت ساده سامانه به سمت تاب‌آوری کارکردهای حیاتی باشد."

در جریان این بحران، بخشی از زیرساخت‌های متمرکز چهار بانک بزرگ دچار اختلال شد. تجربه نشان داد که داشتن سایت پشتیبان به تنهایی کافی نیست و ظرفیت‌های جایگزین باید مستقل و به‌صورت مستمر مورد آزمون قرار گیرند.

بازطراحی معماری شبکه بانکی با رویکرد تاب‌آوری

برنامه جدید بانک مرکزی بر پایه این اصل استوار است که نباید فرض کرد حملات موفق نخواهند بود؛ بلکه باید شبکه را به‌گونه‌ای طراحی کرد که حتی در صورت نفوذ، دارایی‌های مردم محفوظ بماند. محورهای اصلی این برنامه عبارتند از:

• بازطراحی معماری نظام پرداخت برای کاهش نقاط شکست واحد.
• ممیزی و ایمن‌سازی مجدد زیرساخت‌های حاکمیتی.
• رتبه‌بندی بانک‌ها بر اساس شاخص‌های امنیت سایبری و پایداری خدمات.
• توسعه بانک معین و ایجاد مراکز داده کاملاً مستقل.

همتی هشدار داد که بانک‌هایی که در آزمون‌های تاب‌آوری و پدافند غیرعامل با استانداردها مطابقت نداشته باشند، اجازه ادامه فعالیت در سطح فعلی را نخواهند داشت. مسئولیت مستقیم این آمادگی بر عهده مدیرعامل و هیئت‌مدیره هر بانک خواهد بود.

نتیست و چشم‌انداز آینده

در نهایت، بانک مرکزی بر این باور است که اعتماد عمومی تنها با استمرار خدمات و پاسخگویی مسئولانه در بحران‌ها بازسازی می‌شود. اصلاح ساختاری نظام بانکی و تقویت نیروهای متخصص فناوری، از جمله اولویت‌های ملی برای جلوگیری از تکرار چنین اختلالاتی در آینده خواهد بود.