کلانتری: ضرورت گذار از دفاع سایبری به دیپلماسی سایبری برای پیشبرد منافع ملی

عبدالحسین کلانتری، استاد دانشگاه تهران، در نشست تخصصی اخیر تأکید کرد که ایران باید با تغییر رویکرد از دفاع محض به سوی دیپلماسی سایبری حرکت کند تا بتواند در نظم دیجیتال آینده نقش‌آفرینی کند.

تحول از امنیت سایبری به حکمرانی دیجیتال

در نشست دیپلماسی سایبری که در دانشگاه تهران برگزار شد، تحلیل‌ها نشان داد که فضای سایبری دیگر تنها یک حوزه فنی یا امنیتی نیست، بلکه به عرصه پنجم قدرت تبدیل شده است. در این مرحله، رقابت بر سر کنترل جریان داده، استانداردها و الگوریتم‌های هوش مصنوعی است.

کلانتری با اشاره به تغییر پارادایم قدرت، افزود که در نظم دیجیتال، کنترل زیرساخت‌ها و پلتفرم‌ها به اندازه کنترل سرزمین در جهان کلاسیک اهمیت یافته است. بنابراین، دیپلماسی سایبری باید ابزاری برای پیشبرد منافع ملی و مشارکت در شکل‌دهی به قواعد جهانی باشد.

ضرورت دیپلماسی شرکتی و نقش بازیگران غیردولتی

یکی از محورهای کلیدی این سخنرانی، ضرورت تعامل با شرکت‌های فرامرزی بزرگ بود. با توجه به قدرت هنجارسازی و استانداردسازی پلتفرم‌هایی نظیر گوگل و مایکروسافت، مفهوم دیپلماسی شرکتی برای دولت‌ها حیاتی شده است.

ایران نیز باید سازوکارهای مشخصی برای تعامل با این شرکت‌ها تدوین کند تا هم از حقوق شهروندان در حوزه حریم خصوصی محافظت شود و هم از ظرفیت‌های آن‌ها برای پیشبرد اهداف ملی بهره‌مند گردد.

درس‌های جنگ‌های سایبری و ضرورت بازدارندگی

تجربه درگیری‌های اخیر نشان داد که عملیات نظامی و سایبری به‌شدت با یکدیگر ادغام شده‌اند. کلانتری با اشاره به پدیده هم‌پیوندی عملیات سایبری و نظامی، از اهمیت مستندسازی حملات و روایت‌سازی بین‌المللی سخن گفت.

"کشوری که توانایی ارائه ادله قابل قبول و روایت‌سازی در سطح جهانی را نداشته باشد، در فضای سایبری تنها یک بازیگر منفعل خواهد بود."

برای عبور از این وضعیت، شش گام استراتژیک پیشنهاد شده است که شامل تبدیل دیپلماسی سایبری به بخشی از سیاست خارجی، حضور در قاعده‌سازی‌های بین‌المللی و استفاده از ظرفیت‌های هوش مصنوعی در دیپلماسی است.

نتیجه‌گیری

در نهایت، گذار از امنیت سایبری به سمت دیپلماسی سایبری و در نهایت رسیدن به حکمرانی دیجیتال، تنها راهی است که ایران می‌تواند در برابر تهدیدات نوین، نه تنها دفاع کند، بلکه به یک بازیگر فعال و اثرگذار در نظم جهانی تبدیل شود.