تجارت الکترونیک ایران؛ بلوغ تکنولوژیک در تله توقف رشد و فعالیت غیررسمی

بخش تجارت الکترونیک در ایران، علیرغم برخورداری از زیرساخت‌های فنی و نخبگانی قابل‌مقایسه با استانداردهای جهانی، با بحران توقف رشد مواجه شده است. کارشناسان معتقدند اکوسیستم دیجیتال کشور به مرحله بلوغ رسیده اما به دلیل موانع ساختاری، توانایی توسعه سهم خود از اقتصاد کلان را ندارد.

چالش بلوغ بدون رشد در اقتصاد دیجیتال

نیما قاضی، رئیس هیأت مدیره انجمن تجارت الکترونیک ایران، در نشست الکامپ با توصیفی دقیق، وضعیت فعلی را به «کوتوله‌ای بالغ» تشبیه کرد. وی اشاره کرد که اگرچه از نظر تکنولوژی و شبکه، اکوسیستم ایران با پیشروهای جهان هم‌تراز است، اما سهم واقعی این حوزه از اقتصاد ملی بسیار کمتر از حد انتظار است.

او با مقایسه وضعیت کشور با کشورهایی نظیر ترکیه و مالزی، خاطرنشان کرد که این کشورها با وجود عقب بودن از ایران در سال‌های گذشته، اکنون با نرخ رشد اقتصاد دیجیتالی دو برابر ایران در حال پیشروی هستند.

غلبه تجارت اجتماعی و ریسک‌های غیررسمی

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های موجود، انتقال بخش وسیعی از بازار به بسترهای غیررسمی است. بر اساس داده‌های مطرح شده:

• ۵۰ درصد از خرده‌فروشی کشور در محیط‌های غیررسمی و شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شود.
• بسیاری از فعالان به دلیل عدم دسترسی به درگاه‌های بانکی امن، ناچار به استفاده از پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام هستند.
• مردم حاضرند برای انجام معاملات، هزینه‌های اضافی (مانند خرید فیلترشکن) و ریسک بسته شدن صفحات خود را بپذیرند.

این وضعیت نشان‌دهنده یک پارادوکس است؛ در حالی که معماری بازار به سمت دیجیتالی شدن حرکت می‌کند، اما این فرآیند همزمان با غیررسمی شدن معاملات همراه شده است.

نقش سیاست‌گذاری و ضرورت امنیت نهادی

مجتبی قاسمی، دبیر هیأت مقررات‌زدایی، بر این باور است که سیاست‌گذاران باید محیطی امن برای تمامی بازیگران فراهم کنند. وی تاکید کرد که در حال حاضر، فعالان اقتصادی به جای تمرکز بر «ریسک بازار»، نگران «ریسک نهادی» و محدودیت‌های رگولاتوری هستند.

"سیاستگذار باید محیطی امن ایجاد کند تا کاربر، تولیدکننده و خریدار تنها به ریسک‌های بازار فکر کنند؛ این تنها راه تبدیل فعالیت‌های غیررسمی به ساختار رسمی است."

همچنین به محدودیت‌های بانک مرکزی در ارائه درگاه‌های بانکی به شرکت‌های فین‌تک اشاره شد که این موضوع باعث باز ماندن مسیر مبادلات مالی غیرقابل شناسایی شده است.

نتیجه‌گیری

برای عبور از وضعیت کنونی، تجارت الکترونیک ایران نیازمند گذار از مدل‌های غیررسمی به ساختارهای قانونی و امن است. ایجاد زیرساخت‌های پرداخت رسمی و کاهش ریسک‌های رگولاتوری، کلید اصلی بازگشت روند رشد به این حوزه حیاتی است.