ماجرای مولیبدن زنگه‌زور؛ تلاش ارمنستان برای صادرات به آمریکا و چالش‌های ژئوپلیتیک

مولیبدن استخراج‌شده از معادن ارمنستان قرار است با هدف تامین نیاز صنایع دفاعی ایالات متحده، از طریق یک مسیر ترانزیتی جدید به بازارهای جهانی روانه شود؛ اقدامی که همزمان با نگرانی‌های زیست‌محیطی شدید در منطقه و پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک میان واشنگتن، ایروان و مسکو گره خورده است.

اهمیت راهبردی مولیبدن و بحران زیست‌محیطی در زنگه‌زور

مجتمع مس و مولیبدن زنگه‌زور با مدیریت معدن بزرگ «کاجاران»، سهم قابل توجهی از تولید جهانی این فلز را در اختیار دارد. مولیبدن به دلیل کاربرد حیاتی در ساخت تجهیزات هوافضا، موشک‌ها و پوشش‌های ضدحرارت هواپیماهای مافوق صوت، یکی از کالاهای استراتژیک محسوب می‌شود.

با این حال، بهره‌برداری از این معدن با هزینه‌های سنگین محیط‌زیستی همراه بوده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که پساب‌های شیمیایی سمی ناشی از فرآیند تولید، به رودخانه اوخچوچای ریخته شده و پس از عبور از منطقه زنگیلان، رودخانه ارس را به شدت آلوده می‌کند که این موضوع پیامدهای مخربی برای اکوسیستم منطقه به همراه دارد.

استراتژی آمریکا: کاهش وابستگی به رقبای ژئوپلیتیک

تحولات اخیر در واشنگتن، از جمله فرمان اجرایی دونالد ترامپ در ژوئیه ۲۰۲۶، سیاست جدید ایالات متحده را برای محدود کردن خرید مواد معدنی از رقبای اصلی خود نشان می‌دهد. هدف این استراتژی، ایجاد زنجیره‌های تأمین امن از طریق کشورهای شریک است.

در این راستا، توافق‌نامه‌ای میان ارمنستان و آمریکا در مه ۲۰۲۶ به امضا رسید تا تأمین کانی‌های حیاتی و عناصر خاکی کمیاب تضمین شود. همچنین، پروژه‌ای تحت عنوان «کریدور مسیر ترامپ» برای انتقال مواد معدنی از قفقاز و آسیای مرکزی به سمت ترکیه و سپس آمریکا طراحی شده است تا وابستگی واشنگتن به چین و روسیه قطع گردد.

چالش مالکیت و بازیگران پشت پرده در معادن ارمنستان

علیرغم جذابیت اقتصادی، انتقال مولیبدن زنگه‌زور به غرب با چالش‌های حقوقی مواجه است. بخش بزرگی از این مجتمع تحت کنترل سرمایه‌گذاران روس قرار دارد که با استفاده از نام‌های واسطه، سعی در دور زدن تحریم‌های بین‌المللی دارند.

تحلیلگران معتقدند انتقال دارایی‌ها به نام افراد بی‌سابقه، تاکتیکی رایج برای حفظ نفوذ سرمایه‌گذاران روس در معادن استراتژیک ارمنستان است.

در همین حال، خرید معدن «تغوت» توسط کنستانتین سوکولوف، مدیر صندوق آمریکایی TRIPP+ که از چهره‌های نزدیک به ترامپ است، گمانه‌زنی‌هایی را درباره احتمال وجود یک معامله پنهان میان واشنگتن و مسکو برای مدیریت منابع معدنی منطقه تقویت کرده است.

در نهایت، تلاش برای ایجاد یک مسیر لجستیکی جدید برای مولیبدن، ارمنستان را در میان کشمکش میان منافع اقتصادی آمریکا و پیوندهای تاریخی و سرمایه‌گذاری‌های روسیه قرار داده است که پیامدهای آن می‌تواند آینده امنیت انرژی در قفقاز را تغییر دهد.