چالش‌های تحول دیجیتال در ایران؛ از فرسودگی انرژی تا ضعف سرمایه انسانی

چالش‌های زیرساختی و بحران بهره‌وری

در نشست «نوآوری و زیرساخت پایدار» که در نمایشگاه الکامپ برگزار شد، کارشناسان بر این باور بودند که بدون اصلاح زیرساخت‌های نرم و سخت، دستیابی به رشد اقتصادی میسر نیست. شهاب جوانمردی، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی تهران، تأکید کرد که در نبود سرمایه‌گذاری خارجی، تنها راه نجات از سقوط اقتصادی، تمرکز بر افزایش بهره‌وری از طریق فناوری است.

یکی از بحرانی‌ترین بخش‌ها، مدیریت مصرف انرژی است. طبق گزارش‌ها، ایران برای یک اقتصاد با حجم ۴۰۰ میلیارد دلار، نزدیک به پنج برابر نیاز واقعی خود انرژی مصرف می‌کند. این عدم تعادل، یکی از بزرگ‌ترین موانع در مسیر دیجیتالی شدن صنایع کشور محسوب می‌شود.

تفاوت میان فناوری‌زدگی و تحول دیجیتال واقعی

بسیاری از سازمان‌ها با خرید سخت‌افزارهای گران‌قیمت و پردازنده‌های گرافیکی قدرتمند، دچار نوعی «فناوری‌زدگی» شده‌اند بدون آنکه واقعاً تحول کنند. مازیار نوربخش، رئیس کمیسیون تحول اتاق بازرگانی، معتقد است موفقیت هر پروژه فناوری باید با شاخص‌های ملموس بهره‌وری سنجیده شود، نه صرفاً با داشتن ابزارهای جدید.

همچنین، سعید تاجیک، رئیس کمیسیون انرژی، سرمایه انسانی را ستون اصلی این فرآیند دانست. او اشاره کرد که اگر نیروی انسانی حول ارزش‌های حرفه‌ای و اهداف مشخص هم‌سو نباشد، فناوری تنها یک ابزار بی‌استفاده خواهد بود.

نقش دولت و چالش‌های تنظیم‌گری

دولت باید به جای ایجاد موانع، نقش قاعده‌گذار و تسهیل‌گر را ایفا کند. نبود یک استراتژی کلان برای دیجیتالی شدن باعث شده است که مسیر سرمایه‌گذاری برای افزایش بهره‌وری مشخص نباشد. همچنین، الزامات سنگین مالی برای دریافت مجوزهای حوزه هوش مصنوعی، کسب‌وکارهای کوچک و متوسط را از ورود به این عرصه دلسرد می‌کند.

در مورد زیرساخت‌های انرژی نیز، وابستگی ۹۰ درصدی به گاز برای تولید برق، پایداری سیستم را تهدید می‌کند. از آنجا که هوش مصنوعی به شدت به برق وابسته است، استفاده از منابع ناپایدار و آلاینده، تناقضی بزرگ در مسیر توسعه تکنولوژی ایجاد می‌کند.

بازتولید متخصصان و قطع ارتباط علمی

یکی از نگرانی‌های جدی، توقف بازتولید نیروی متخصص در کشور است. قطع ارتباطات علمی با جهان و محدودیت در فرصت‌های مطالعاتی، باعث شده است که ایران نتواند استعدادهای جدید را به‌طور مستمر پرورش دهد. برای عبور از این بحران، استفاده از نخبگان داخلی و بازگشت به جریان‌های علمی جهانی ضروری است.

"درست است که نیروی متخصص زیادی داریم، اما مشکل اصلی عدم بازتولید مستمر استعدادها به دلیل قطع ارتباط علمی با دنیا است."
— سعید تاجیک، رئیس کمیسیون انرژی و محیط‌ زیست اتاق بازرگانی تهران

نتیجه‌گیری

برای عبور از بن‌بست فعلی، کشور نیازمند یک رویکرد چندجانبه است که از اصلاح زیرساخت‌های انرژی و تنظیم‌گری هوشمندانه تا توسعه سرمایه انسانی و تغییر فرهنگ سازمانی را شامل شود. شروع تحول باید با پروژه‌های کوچک اما با نتایج ملموس آغاز شود تا اعتماد بخش خصوصی به فناوری جلب گردد.