حمایت چین از ایران؛ میان نیاز به نفت و ترس از فشار تحریم‌های آمریکا

حمایت چین از ایران در حالی با چالش‌های جدی مواجه شده است که فشارات اقتصادی ایالات متحده بر تهران به اوج خود رسیده است. با وجود پیوندهای تجاری عمیق، تحلیلگران معتقدند پکن در تعادل میان حمایت از تهران و حفظ روابط با سایر قدرت‌های منطقه‌ای و آمریکا، خط قرمزهای مشخصی دارد.

محدودیت‌های نفوذ اقتصادی پکن در بحران تهران

چین به عنوان شریک تجاری اصلی ایران، نقش حیاتی در کاهش اثرات خردکننده تحریم‌های آمریکا ایفا کرده است. با این حال، روابط دو کشور ماهیتی نامتقارن دارد؛ به طوری که ایران وابستگی بسیار بیشتری به بازار چین دارد تا برعکس. این موضوع در نشست سازمان همکاری شانگهای نیز مشهود بود که در آن برخلاف گزارش‌های رسانه‌های دولتی ایران، رسانه‌های چینی از دیدار رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان با شی جین‌پینگ خبری ندادند.

تحلیلگران بر این باورند که پکن حاضر نیست برای حمایت بی‌قید و شرط از ایران، وارد تقابل مستقیم و پرهزینه با ایالات متحده شود. «چین تنها می‌تواند به دنبال تنش‌زدایی باشد و هرگز برای منافع ایران، جنگ سرد با آمریکا را آغاز نخواهد کرد.»

واقعیت‌های بازار نفت و فشار تحریم‌ها

بخش انرژی، ستون اصلی روابط دو کشور است، اما این بخش نیز تحت فشار شدید قرار دارد. داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد که صادرات نفت خام ایران از طریق تنگه هرمز با افت شدیدی روبرو شده است:

در حالی که چین ۹۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری می‌کند، این نفت تنها ۲ درصد از سبد انرژی کل چین را تشکیل می‌دهد. این واقعیت باعث شده تا شرکت‌های بزرگ دولتی چینی مانند Sinopec و PetroChina از خرید مستقیم نفت ایران به دلیل ترس از تحریم‌های ثانویه آمریکا خودداری کنند و این تجارت به پالایشگاه‌های کوچک و مستقل محدود شود.

شکاف میان وعده‌ها و سرمایه‌گذاری واقعی

یکی از نقاط ضعف در روابط دو کشور، فاصله زیاد میان توافقات استراتژیک و اقدامات عملی است. اگرچه در سال ۲۰۲۱ وعده سرمایه‌گذاری ۴۰۰ میلیارد دلاری چین در ایران مطرح شد، اما واقعیت‌ها متفاوت است:

• سرمایه‌گذاری‌های واقعی تنها به حدود ۱۸۵ میلیون دلار رسیده است.
• شرکت‌های چینی به دلیل پیچیدگی‌های اداری ایران و ترس از سیستم مالی جهانی، از ورود به پروژه‌های بزرگ خودداری می‌کنند.
• زیرساخت‌های بانکی و فیزیکی ایران همچنان یک مانع بزرگ برای سرمایه‌گذاران چینی محسوب می‌شود.

در نهایت، حمایت چین از ایران بیشتر از آنکه یک اتحاد نظامی یا سیاسی مطلق باشد، یک رابطه تجاری استراتژیک است. پکن به دنبال حفظ ثبات در منطقه و تامین انرژی ارزان است، اما حاضر نیست این منافع را فدای حمایت از تهران در تقابل با واشینگتن یا متحدان خلیج فارس کند.