شکست تجربه اقتصادی قیس سعید و عمیق‌تر شدن بحران در تونس

تجربه اقتصادی قیس سعید، رئیس‌جمهور تونس، با وعده‌های خودکفایی و مبارزه با فساد، اکنون به بن‌بستی منجر شده که بحران‌های معیشتی و ساختاری این کشور را عمیق‌تر از هر زمان دیگری کرده است.

شکست شعارهای اقتصادی و بحران معیشتی در تونس

تونس در تابستان سال ۲۰۲۶ با واقعیت‌های تلخی روبروست که با وعده‌های سیاسی سال‌های گذشته تضاد کامل دارد. شهروندان تونسی اکنون با قطعی مداوم آب و برق، فروپاشی سیستم سلامت و کاهش شدید قدرت خرید دست و پنجه نرم می‌کنند. آنچه زمانی با شعارهای جذاب «خودکفایی» و «بازپس‌گیری اموال سرقتی» مطرح شد، امروز به واقعیتی تبدیل شده که در آن تأمین کالاهای اساسی برای خانواده‌ها دشوار شده است.

برخلاف دوران پیش از انقلاب ۲۰۱۱ که اقتصاد تونس با وجود نابرابری‌ها، دارای ثبات نسبی و رشد میانگین ۴ درصدی بود، دوران مدیریت فعلی شاهد نزول بی‌سابقه شاخص‌هاست. این وضعیت باعث شده است که مهاجرت غیرقانونی، حتی با خطر مرگ در دریا، به تنها راه فرار از تنگناهای اقتصادی تبدیل شود.

تحلیل آماری: از رشد اقتصادی تا انفجار بدهی‌ها

اعداد و ارقام اقتصادی، واقعیت‌های پنهان پشت شعارهای سیاسی را آشکار می‌کنند. طبق داده‌های بانک جهانی، روند رشد اقتصادی تونس نشان‌دهنده یک افت مستمر است:

این نرخ رشد بسیار پایین، نه تنها قادر به کاهش نرخ بیکاری ۱۵ درصدی نیست، بلکه توان تأمین سرمایه‌گذاری‌های لازم برای رفع ضعف‌های ساختاری را نیز ندارد. علاوه بر این، بدهی عمومی تونس از حدود ۶۷.۸ درصد از تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۱۹، به نزدیک ۸۵ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده است.

پیامدهای سیاست‌های پولی و شکست مدل‌های جدید

سیاست‌های رئیس‌جمهور تونس در جهت کاهش وابستگی به نهادهای بین‌المللی، به جای ایجاد استقلال، باعث فشار مضاعف بر سیستم بانکی داخلی شده است. دولت برای تأمین نیازهای خود، به شدت به وام‌های مستقیم و بدون بهره از بانک مرکزی وابسته شده است.

• تضعیف بخش خصوصی: بانک‌های تجاری ملزم به خرید اوراق قرضه دولتی شده‌اند که این امر دسترسی بخش خصوصی به منابع مالی را محدود می‌کند.
• شکست شرکت‌های اجتماعی: پروژه‌هایی که با هدف مالکیت جامعه‌ای مطرح شده بودند، به جای موتور محرک رشد، به بار اضافی بر دوش خزانه دولت تبدیل شده‌اند.
• فضای ناامن برای سرمایه‌گذاری: تمرکز بر پیگرد قانونی تجار تحت عنوان مبارزه با فساد، فضای سرمایه‌گذاری را با ابهام و ترس روبرو کرده است.

نتیجه‌گیری: درس تونس برای آینده

بحران فعلی تونس نشان می‌دهد که شکوه در کلام و شعارهای پرطمطراق، جایگزین مدیریت عقلانی و ایجاد فضای باز برای سرمایه‌گذاری نمی‌شود. اگرچه چالش‌هایی نظیر پاندمی کرونا و جنگ اوکراین بر اقتصاد فشار آورده‌اند، اما جهت‌گیری‌های سیاسی اخیر تونس، بحران‌های موجود را از حالت گذرا به یک وضعیت ساختاری و ناپایدار تبدیل کرده است.