شیگلا؛ از بحران شیوع در آزمایشگاه تا کشف اهداف جدید برای ساخت واکسن

دانشمندان با بهره‌گیری از داده‌های حاصل از یک شیوع گسترده باکتری شیگلا در میان پستانداران غیرانسانی، به یافته‌های ارزشمندی برای طراحی واکسن‌های نسل جدید دست یافته‌اند. این مطالعه که در نشریه Science Translational Medicine منتشر شده، مسیر جدیدی را برای مقابله با این عفونت گوارشی مرگبار باز کرده است.

تحلیل بحران در مرکز تحقیقات پرایمت ویسکونسین

آنچه در ابتدا یک بحران سلامت در مرکز تحقیقات ملی پرایمت ویسکونسین به نظر می‌رسید، برای محققان به یک منبع عظیم از داده‌های ایمونولوژیک تبدیل شد. از دسامبر ۲۰۲۲، بیش از ۱۶۹ مورد قطعی شیگالوزیس در میان میمون‌ها گزارش شد که طی دو سال ادامه یافت.

یافته‌های کلیدی این دوره عبارتند از:

• شناسایی ۱۵۱ ایزوله باکتریایی برای تعیین سروتیپ‌ها.
• توالی‌یابی کامل ژنوم برای ۹۵ نمونه منتخب.
• رشد نگران‌کننده مقاومت دارویی: ۶۳ درصد از سویه‌ها نسبت به چندین دارو مقاوم بودند.

این باکتری، شیگلا، سالانه بیش از ۲۰۰ میلیون نفر را در سراسر جهان مبتلا کرده و عامل مرگ بیش از ۲۰۰ هزار نفر، عمدتاً کودکان، است.

نقاط ضعف باکتری و پاسخ‌های ایمنی

محققان با بررسی دقیق پاسخ‌های بدن، توانستند مولکول‌های هدف را که سیستم ایمنی به طور موثر به آن‌ها حمله می‌کند، شناسایی کنند. تمرکز اصلی بر دو بخش از باکتری بود:

بررسی‌ها نشان داد که برخی آنتی‌بادی‌ها با اتصال به نقاط بسیار دقیق در پروتئین‌های باکتری، از تخریب گلبول‌های قرمز جلوگیری کرده و پاسخ‌های محافظتی سلول‌های T را تحریک می‌کنند. این دقت در شناسایی «نیش‌های» مولکولی، به توسعه‌دهندگان واکسن اجازه می‌دهد تا دقیقاً بدانند چه بخش‌هایی از باکتری باید هدف قرار گیرند.

آینده واکسن‌سازی علیه شیگلا

با توجه به تنوع زیاد گونه‌های شیگلا و افزایش مقاومت آن‌ها به آنتی‌بیوتیک‌ها، نیاز به یک واکسن جامع که بتواند طیف وسیعی از سروتیپ‌ها را پوشش دهد، بیش از پیش احساس می‌شود. داده‌های حاصل از این شیوع، فراتر از یک گزارش پزشکی، نقش یک نقشه راه برای طراحی منطقی و ساختاری واکسن‌های باکتریایی در آینده را ایفا می‌کند.

در نهایت، این مطالعه نشان می‌دهد که حتی بحران‌های اپیدمیک در محیط‌های آزمایشگاهی می‌توانند با تحلیل دقیق مولکولی، دریچه‌ای به سوی غلبه بر یکی از بزرگترین تهدیدات سلامت عمومی جهان باشند.