ناترازی بنزین در ایران؛ فرسودگی ناوگان و چالش‌های اصلاح ساختاری

بحران ناترازی بنزین در ایران، بیش از آنکه ناشی از کمبود تولید باشد، ریشه در شکاف عمیق میان نرخ رشد مصرف و بهره‌وری پایین ناوگان حمل‌ونقل دارد. کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون اصلاحات ساختاری در حوزه خودرو، مدیریت مصرف سوخت با چالش‌های جدی روبه‌رو خواهد بود.

ریشه‌های بحران ناترازی بنزین در ایران

کشور ایران با وجود برخورداری از ذخایر عظیم انرژی، در چرخه‌ای معیوب از افزایش تولید و افزایش هم‌زمان مصرف گرفتار شده است. عواملی نظیر فرسودگی ناوگان، تأخیر در ورود به فناوری‌های هیبریدی و الکتریکی، و عدم تطابق نرخ سوخت با تورم سالانه، از جمله دلایل اصلی این وضعیت هستند.

در شرایط کنونی که محدودیت‌های جهانی و تحریم‌ها، امکان واردات گسترده و ذخیره‌سازی سوخت را دشوار کرده است، دولت چهاردهم بر مدیریت مرحله‌بندی شده مصرف تأکید دارد. هدف اصلی، عبور از مرحله‌ای است که در آن هر میزان افزایش تولید، بلافاصله با افزایش مصرف در ناوگان پرمصرف خنثی می‌شود.

آمار تکان‌دهنده از فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل

طبق داده‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت، وضعیت ناوگان کشور در برابر استانداردهای جهانی بسیار نگران‌کننده است. میزان مصرف سوخت در خودروهای تولید داخل با نمونه‌های خارجی تفاوت فاحشی دارد:

از میان ۴۱ میلیون وسیله نقلیه موجود در کشور، حدود ۲۲ میلیون دستگاه یا معادل ۵۳ درصد، جزو ناوگان فرسوده محسوب می‌شوند که بار سنگینی بر بودجه سوخت کشور تحمیل می‌کنند.

چرا سیاست‌های قیمتی به تنهایی پاسخگو نیستند؟

برخی تحلیل‌گران معتقدند که افزایش قیمت بنزین، بدون نوسازی زیرساخت‌ها، تأثیر بلندمدتی بر کاهش مصرف نخواهد داشت. امیرمیثم نیکفر، کارشناس اقتصاد انرژی، تأکید می‌کند که واردات و نوسازی حتی یک میلیون خودروی کم‌مصرف، تأثیری بسیار پایدارتر از مدل‌های صرفاً قیمتی دارد.

"مشکل مصرف بنزین تنها راهکار قیمتی ندارد؛ رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی و مهار تورم انتظاری، راهکارهای واقعی برای کمک به دولت هستند."

همچنین امیرعلی زعیمی، تحلیلگر انرژی، معتقد است ناترازی سوخت در واقع نشان‌دهنده ناترازی در حکمرانی است. او بر لزوم بازنویسی قرارداد اجتماعی انرژی میان دولت و مردم تأکید دارد تا صرفه‌جویی در مصرف، مستقیماً به بهبود خدمات عمومی و کاهش تورم منجر شود.

نتیجه‌گیری: نیاز به جراحی ساختاری به جای مسکن

در نهایت، عبور از بحران ناترازی بنزین نیازمند گذار از اقتصاد یارانه-محور به اقتصادی است که بهره‌وری سوخت در آن اولویت نخست باشد. کشور بیش از آنکه به مسکن‌های موقت و افزایش‌های جزئی قیمت نیاز داشته باشد، نیازمند یک بسته سیاستی جامع و جراحی ساختاری در حوزه حمل‌ونقل و مدیریت انرژی است.