بازنگری در طرح جامع مسکن؛ ضرورت گذار از تصدی‌گری به تسهیل‌گری دولت

کارشناسان برجسته اقتصادی و اجتماعی بر این باورند که طرح جامع مسکن کشور نیازمند یک تحول بنیادین است؛ چرا که ساختار جمعیتی، شرایط اقتصاد کلان و توان مالی خانوارها با زمان تدوین سیاست‌های قبلی تفاوت‌های عمیقی پیدا کرده است.

تغییر پارادایم در سیاست‌گذاری مسکن

در نشست بررسی نتایج اولیه طرح جدید مسکن، متخصصان تأکید کردند که دیگر نمی‌توان از یک نسخه واحد برای تمامی مناطق و گروه‌های اجتماعی استفاده کرد. محمود اولاد، از مجریان این طرح، معتقد است که سیاست‌های جدید باید بر اساس تفاوت‌های منطقه‌ای و تحولات اجتماعی تنظیم شوند.

یکی از محورهای اصلی این تغییر، گذار دولت از نقش تصدی‌گری مستقیم به سمت تسهیل‌گری است. دولت باید با اصلاح ساختارهای بازار و حمایت هدفمند از اقشار کم‌درآمد، فضای مناسبی برای فعالیت بخش خصوصی فراهم کند.

پیوند ناگسستنی مسکن با اقتصاد کلان

کمال اطهاری، صاحب‌نظر حوزه شهری، بر این نکته تأکید دارد که سیاست‌های مسکن بدون هماهنگی با نظام برنامه‌ریزی و اقتصاد کلان، محکوم به شکست هستند. وی خاطرنشان کرد که تصویب قوانین به تنهایی راهگشا نیست و ایجاد نهادهای اجرایی قدرتمند ضرورت دارد.

در همین راستا، اقتصاددانان هشدار می‌دهند که با توجه به محدودیت منابع دولت و کاهش ظرفیت تأمین مالی در نظام بانکی، رویکردهای گذشته دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیستند.

چالش زمین و تغییر الگوی تقاضا

یکی از بحث‌های جنجالی در این نشست، ناکارآمدی توزیع زمین‌های خام بود. غلامرضا سلامی، اقتصاددان، با اشاره به این موضوع گفت:

«هر زمینی برای سکونت مناسب نیست؛ هزینه تأمین زیرساخت و خدمات در مناطق دورافتاده می‌تواند مزیت ارزان بودن زمین را کاملاً از بین ببرد.»

علاوه بر این، تغییرات جمعیتی مانند افزایش نرخ تجرد، طلاق و سالمندی جمعیت، باعث شده است که الگوی تقاضای مسکن به سمت واحدهای کوچک‌تر و متمرکز در مراکز شهری تغییر یابد. این موضوع نیازمند برنامه‌ریزی برای دسترسی بهتر به حمل‌ونقل عمومی و خدمات شهری است.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

در نهایت، بازنگری در طرح جامع مسکن مستلزم نگاهی واقع‌بینانه به منابع مالی و ظرفیت‌های جمعیتی است. موفقیت در این مسیر تنها با ترکیب سیاست‌های مالکیت و اجاره، استفاده از توان بخش خصوصی و بازتعریف سیاست‌های زمین در چارچوب یک برنامه جامع و منطقه‌ای امکان‌پذیر خواهد بود.