بی‌ثباتی ارزی؛ فراتر از قیمت دلار، چالش پیش‌بینی‌پذیری در اقتصاد ایران

بی‌ثباتی ارزی در روزهای اخیر، فراتر از یک تغییر قیمت ساده، تهدیدی جدی برای ساختار اقتصادی کشور محسوب می‌شود. در حالی که نرخ دلار در بازار آزاد از مرز 220 هزار تومان عبور کرده است، کارشناغان بر این باورند که مسئله اصلی، نه تنها خودِ قیمت، بلکه از دست رفتن قابلیت پیش‌بینی در بازار است.

چرخه خطرناک بی‌ثباتی ارزی و تورم

افزایش ناگهانی نرخ ارز می‌تواند مانند یک گلوله برفی در سراشیب، با گذشت زمان بزرگ‌تر و مخرب‌تر شود. این روند با افزایش هزینه‌های واردات آغاز شده و به سرعت به قیمت مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای سرایت می‌کند.

در نهایت، این فشارها به بخش تولید منتقل شده و منجر به افزایش قیمت کالاها، کاهش قدرت خرید مردم و تشدید انتظارات تورمی می‌گردد. این فرآیند، یک چرخه معیوب ایجاد می‌کند که در آن نااطمینانی باعث افزایش تقاضای احتیاطی برای دارایی‌های ارزی و در نتیجه فشار بیشتر بر بازار می‌شود.

"مسئله امروز اقتصاد ایران فقط قیمت دلار نیست؛ مسئله، بی‌ثباتی و از دست رفتن قابلیت پیش‌بینی است."

آسیب‌های گسترده برای تولید و تجارت

یکی از اصلی‌ترین پیامدهای جهش ارزی، نابودی امکان برنامه‌ریزی برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان است. وقتی نرخ ارز با سرعت بالا تغییر می‌کند، بنگاه‌های اقتصادی حتی با وجود مشتری و ظرفیت تولید، از توسعه فعالیت خودداری می‌کنند.

بخش بزرگی از منابعی که باید صرف سرمایه‌گذاری، اشتغال و توسعه صادرات شود، اکنون صرف مدیریت ریسک و مقابله با نااطمینانی‌ها می‌شود. این هزینه‌ی پنهان، فشار بسیار سنگینی بر تابلوی اقتصاد ملی وارد می‌کند.

راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت بحران

برای خروج از این وضعیت بحرانی، نیاز به یک بسته منسجم از سیاست‌ها فراتر از تزریق ساده ارز وجود دارد. در ادامه، محورهای اصلی برای بازگشت ثبات ارائه شده است:

• مداخله هدفمند بانک مرکزی: تمرکز بر شکستن موج نوسانات و حفظ نظم بازار به جای دفاع صرف از یک نرخ مشخص.
• اولویت‌بندی نیازهای تولید: تأمین به‌موقع ارز برای مواد اولیه و تجهیزات صنعتی جهت کاهش رفتارهای احتیاطی.
• حمایت از صادرکنندگان: تسهیل مسیر بازگشت ارز صادراتی و بهبود مقررات برای مشارکت فعال‌تر آن‌ها.
• هماهنگی میان‌دستگاهی: ایجاد هماهنگی عملیاتی دقیق میان سیاست‌های پولی، مالی و تجاری دولت و بانک مرکزی.
• شفافیت و برنامه‌ریزی: اعلام برنامه‌های روشن برای بازار جهت بازگرداندن قابلیت پیش‌بینی به فعالان اقتصادی.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

اقتصاد ایران همچنان دارای ظرفیت‌های قابل توجهی برای مدیریت شرایط است، اما تأخیر در تصمیم‌گیری، هزینه‌ها را به شدت افزایش می‌دهد. هدف نهایی باید عبور از مدیریت بحران‌های مقطعی و حرکت به سمت ثبات ارزی و ایجاد اعتماد در میان فعالان اقتصادی باشد.