سهم دهک‌ها از مصرف بنزین؛ بررسی شکاف مصرفی و هزینه‌ها در سال ۱۴۰۳

شکاف مصرفی در دهک‌های پایین و بالا

طبق داده‌های مرکز آمار در سال ۱۴۰۳، مشخص شده است که بخش بزرگی از خانوارهای کم‌درآمد در واقع مصرف‌کننده بنزین نیستند. در حالی که ۷۴ درصد از خانوارهای دهک اول هیچ مصرفی از سوخت پمپ بنزین نداشته‌اند، این رقم در دهک دهم به ۲۹ درصد کاهش می‌یابد. این نشان‌دهنده وجود یک ساختار دوگانه در هر طبقه است.

نکته قابل توجه این است که حتی در دهک‌های پایین نیز گروهی از پرمصرف‌ها دیده می‌شوند؛ به طوری که ۱۰ درصد از خانوارهای دهک اول، ماهانه بیش از ۱۵۰ لیتر بنزین مصرف کرده‌اند. این موضوع باعث می‌شود تفاوت مصرفی میان دهک‌ها در مقایسه با گروه‌های پرمصرف، بسیار کمتر از آنچه در سطح کل دهک‌ها به نظر می‌رسد، باشد.

مقایسه هزینه‌ها و روند تغییرات تاریخی

تفاوت هزینه‌کرد ماهانه برای سوخت در میان طبقات مختلف، نشان‌دهنده عدم توازن در دسترسی به انرژی است. در ادامه، مقایسه میان دو دهک اول و دهم آورده شده است:

جالب توجه است که نسبت مصرف بین این دو دهک از سال ۱۳۹۴ که حدود ۸.۲ برابر بود، به حدود ۶ در سال ۱۳۹۹ رسیده و پس از آن نیز روند کاهشی داشته است. این کاهش نشان می‌دهد که دسترسی دهک‌های پایین به سوخت و یارانه‌های آن بهبود یافته است.

چالش‌های ساختاری و ناترازی انرژی

ناترازی بنزین یکی از چالش‌های بنیادین اقتصاد ایران است که فشار شدیدی بر منابع ارزی و بودجه دولت وارد می‌کند. وابستگی ساختاری اقتصاد به انرژی از عوامل متعددی ریشه می‌گیرد، از جمله:

• استفاده از خودروهای فرسوده با بهره‌وری پایین
• گسترش صنایع انرژی‌بر مانند فولاد و پتروشیمی
• فاصله زیاد میان محل سکونت و کار در کلان‌شهرها
• افزایش فعالیت حرفه‌هایی مانند پیک موتوری و تاکسی‌های اینترنتی

تثبیت قیمت سوخت در سال ۱۳۹۸ در حالی انجام شد که تورم بسیار بالا بود؛ هرگونه شوک قیمتی ناگهانی برای جبران این عقب‌ماندگی می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به جامعه وارد کند.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

در نهایت، تحلیل‌ها نشان می‌دهد که برای مدیریت بهینه مصرف، تمرکز صرف بر تفاوت‌های بین‌دهکی کافی نیست. توجه به تفاوت‌های درون‌دهکی و مدیریت عوامل ساختاری که باعث وابستگی اقتصاد به انرژی شده‌اند، برای جلوگیری از تشدید ناترازی سوخت و کاهش فشارهای اقتصادی ضروری به نظر می‌رسد.