فرسودگی ناوگان خودرویی؛ عامل ۵۰ درصدی آلودگی هوای تهران

بحران آلودگی هوا در کلان‌شهرهای ایران، به‌ویژه تهران، ریشه در فرسودگی شدید ناوگان حمل‌ونقل دارد؛ موضوعی که بدون بازنگری در سیاست‌های اسقاط خودرو و ارائه تسهیلات اقتصادی، همچنان به عنوان یک چالش زیست‌محیطی حل‌نشده باقی خواهد ماند.

نقش تعیین‌کننده فرسودگی در آلودگی هوا

بر اساس تحلیل‌های کارشناسی، آلاینده‌های منتشر شده در اتمسفر تهران از شش نوع اصلی شامل گازها و ذرات معلق (PM2.5 و PM10) تشکیل شده‌اند. در میان منابع انتشار، منابع متحرک مانند خودروها، سهم بسیار پررنگی در ایجاد این بحران دارند.

آمارها نشان می‌دهند که:

• ۵۰ درصد از کل آلودگی تهران ناشی از فرسودگی وسایل نقلیه است.
• ۹۰ درصد از موتورسیکلت‌ها در کشور، خودروهای آلاینده و فرسوده محسوب می‌شوند.
• ناوگان خودروهای دیزلی نیز با نرخ فرسودگی بالای ۹۰ درصد، وضعیت بحرانی دارند.

چالش‌های اسقاط خودرو و شکاف قانونی

اگرچه قانون برنامه هفتم پیشرفت، هدف‌گذاری سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه اسقاط خودرو را تعیین کرده است، اما واقعیت موجود با این عدد فاصله بسیار زیادی دارد. در حال حاضر، میزان اسقاط سالانه بین ۷۰ تا ۱۰۰ هزار دستگاه است که در بهترین حالت (سال ۱۴۰۳) به ۳۰۰ هزار دستگاه رسیده است.

با توجه به این روند کند، کارشناسان هشدار می‌دهند که نوسازی کامل ناوگان فرسوده کشور ۲۴ سال زمان خواهد برد. این تأخیر طولانی، ناشی از عدم تحقق تعهدات قانونی توسط متولیان و نبود سیاست‌های حمایتی برای جایگزینی خودروهای قدیمی است.

لزوم پیوست اجتماعی و مدیریت حاکمیتی

یکی از موانع اصلی در اجرای سیاست‌های نوسازی، نادیده گرفتن وضعیت اقتصادی مردم است. در شرایط تورمی فعلی، صرف الزام به اسقاط بدون ارائه تسهیلات بانکی و اقتصادی مناسب، می‌تواند منجر به واکنش‌های منفی اجتماعی شود.

«برای حل معضل آلودگی هوا، باید میان سیاست‌های محیط‌زیستی و ملاحظات معیشتی مردم تعادل برقرار کرد؛ نوسازی ناوگان نیازمند تسهیلات جدی است، نه صرفاً دستورات اداری.»

همچنین، پراکندگی وظایف در میان ۲۲ دستگاه مختلف و نبود یک متولی جامع و قدرتمند با جایگاه حاکمیتی مشخص، از دیگر عوامل ناکامی در مدیریت بحران هوای پاک است. سازمان حفاظت محیط زیست، علی‌رغم مسئولیت اصلی، در حال حاضر قدرت کافی برای هدایت وزارتخانه‌های سنگینی همچون نفت، صمت و نیرو را ندارد.

نتیارگیری

مقابله با آلودگی هوا مستلزم گذار از مدیریت سنتی به سمت برقی‌سازی ناوگان و اجرای واقعی طرح‌های نوسازی است. بدون هماهنگی میان سیاست‌های اقتصادی و الزامات زیست‌محیطی، فرآیند پاکسازی هوای کشور سال‌ها به تأخیر خواهد افتاد.