درختان نیز مانند جانوران عضله دارند؛ کشف سازوکار اصلاح شکل تنه

سازوکار اصلاح شکل در درختان؛ فراتر از واکنش به نور و گرانش

برخلاف تصور رایج که رشد گیاهان را صرفاً نتیجه واکنش به عوامل محیطی مانند نور خورشید یا نیروی گرانش می‌دانند، یافته‌های اخیر نشان می‌دهد که درختان توانایی تشخیص وضعیت تنه خود را دارند. پژوهشگران در دانشگاه کلرمون اوورن و مؤسسه INRAE فرانسه دریافتند که نهال‌های صنوبر تنها به محرک‌های بیرونی پاسخ نمی‌دهند، بلکه با ایجاد نیروهای داخلی، جهت رشد خود را تغییر می‌دهند.

در این آزمایش، نهال‌ها بر روی یک سکوی چرخان قرار گرفتند تا اثر جهت ثابت گرانش خنثی شود. با وجود این شرایط، گیاهان همچنان تلاش کردند تنه خود را به حالت عمودی و صاف بازگردانند که نشان‌دهنده وجود یک حلقه حسی-حرکتی در بافت گیاه است.

نقش حیاتی «چوب کششی» در حرکت گیاهی

بخش اصلی این فرآیند اصلاحی بر عهده بافتی خاص به نام چوب کششی است. این بافت می‌تواند با ایجاد فشار مکانیکی، ساقه را به سمت مورد نظر بکشد. عملکرد این بافت بسیار هوشمندانه است:

• در یک سمت ساقه، چوب کششی تولید می‌شود تا جهت رشد را تغییر دهد.
• هنگامی که ساقه بیش از حد کشیده می‌شود، تولید این بافت به سمت مقابل منتقل می‌شود.
• این تقابل نیروها مانند عملکرد عضلات مخالف در بدن جانوران عمل می‌کند.

این فرآیند پیچیده به درخت اجازه می‌دهد تا در برابر باد، وزن شاخه‌ها و تغییرات محیطی، پایداری خود را حفظ کند.

شباهت به حس عمقی در جانوران

دانشمندان این رفتار را با مفهوم حس عمقی در جانوران مقایسه کرده‌اند؛ همان حسی که به موجودات اجازه می‌دهد بدون نگاه کردن، موقعیت اعضای بدن خود را درک کنند. اگرچه درختان فاقد مغز و سیستم عصبی هستند، اما با استفاده از این سیستم مکانیکی، اطلاعات مربوط به وضعیت تنه را دریافت و واکنش نشان می‌دهند.

"این یافته‌ها نشان می‌دهد که گیاهان موجوداتی کاملاً منفعل نیستند و برای حفظ شکل و سازگاری، فرایندهای بسیار پیچیده‌ای را مدیریت می‌کنند."

کاربردهای صنعتی و کشاورزی این کشف

درک دقیق این سازوکار تنها یک موضوع تئوریک نیست. عدم هماهنگی در تولید چوب کششی می‌تواند منجر به ایجاد تنش‌های داخلی و کاهش کیفیت چوب شود. شناخت این فرآیند می‌تواند در آینده به بهبود کیفیت چوب و پرورش گونه‌هایی با تنه صاف‌تر و مقاوم‌تر کمک کند.

در نهایت، این پژوهش که در ژورنال New Phytologist منتشر شده، دیدگاه ما را نسبت به پیچیدگی‌های زیستی دنیای گیاهان به کلی تغییر می‌دهد.