نیروگاه خورشیدی شناور ۳ هزار مگاواتی در مازندران؛ ابرپروژه یا تصمیم اشتباه؟

طرح پیشنهادی برای احداث یک نیروگاه خورشیدی شناور عظیم با ظرفیت ۳ هزار مگاوات در پهنه‌های آبی استان مازندران، با وجود وعده‌های تولید برق پاک، با موجی از تردیدهای فنی، اقتصادی و زیست‌محیطی از سوی متخصصان مواجه شده است.

چالش‌های فنی و اقتصادی نیروگاه خورشیدی شناور

در حالی که استاندار مازندران بر بهره‌گیری از ۱۵ هزار هکتار آب‌بندان برای جبران ناترازی برق تأکید دارد، کارشناسان حوزه انرژی، مکان‌یابی این پروژه را زیر سوال برده‌اند. دکتر سید هاشم اورعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف، معتقد است انتخاب مازندران و گیلان برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی با منطقی معکوس سازگار است؛ چرا که این مناطق برخلاف استان‌هایی نظیر کرمان و یزد، از تابش خورشیدی مطلوبی برخوردار نیستند.

علاوه بر مسئله تابش، هزینه‌های ساخت نیز بسیار بالاتر از مدل‌های زمینی است. نیروگاه خورشیدی شناور به دلیل نیاز به سازه‌های مهارکننده و زیرساخت‌های مخصوص، سرمایه‌گذاری سنگینی می‌طلبد. برآورد شده است که این ابرپروژه ۳ هزار مگاواتی به حدود ۲.۸ میلیارد دلار سرمایه نیاز داشته باشد که تأمین آن در شرایط فعلی اقتصاد ایران، چالش بزرگی برای بخش خصوصی و دولتی محسوب می‌شود.

"ساخت نیروگاه خورشیدی در مازندران، گویی فهرست میزان تابش استان‌ها را برعکس دست گرفته‌اند!" — دکتر سید هاشم اورعی، متخصص انرژی‌های تجدیدپذیر

ابهامات در مورد کارایی و خنک‌سازی پنل‌ها

یکی از استدلال‌های مدافعان این طرح، اثر خنک‌کنندگی آب بر روی پنل‌ها برای افزایش راندمان است. با این حال، متخصصان مهندسی حرارت با تردید به این موضوع می‌نگرند. عبدالرزاق کعبی‌نژادیان اشاره می‌کند که در مناطق گرمسیری، دمای خودِ آب نیز بالا می‌رود و ممکن است اثر خنک‌کنندگی مورد انتظار، منجر به بهبود چشمگیر توان خروجی نشود.

همچنین باید توجه داشت که:

• افزایش دمای سلول‌ها می‌تواند ولتاژ و توان خروجی را کاهش دهد.
• تلفات در مبدل‌ها و گرد و غبار روی سطح پنل‌ها باید در محاسبات اقتصادی لحاظ شود.
• پروژه ۲ مگاواتی سد کرخه، آزمون اصلی برای سنجش دوام سازه‌ها در اقلیم ایران است.

هشدار محیط‌زیستی و معیشت ساکنان

از منظر زیست‌محیطی نیز، پوشاندن سطح آب‌بندان‌ها با پنل‌های خورشیدی می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد. علیرمضا هاشمی، کارشناس محیط‌زیست، هشدار می‌دهد که این اقدام می‌تواند با کاهش نور خورشید به اکوسیستم آبزیان آسیب برساند و دسترسی پرندگان به پهنه‌های آبی را مختل کند.

علاوه بر این، بسیاری از این آب‌بندان‌ها دارای کارکردهای اجتماعی و اقتصادی نظیر پرورش ماهی و گردشگری هستند. اجرای گسترده این طرح بدون ارزیابی دقیق، می‌تواند منجر به تعارض مستقیم با معیشت مردم محلی و بهره‌برداران این پهنه‌ها شود.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

اگرچه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر برای رفع ناترازی برق ایران ضروری است، اما اجرای یک نیروگاه خورشیدی شناور با مقیاس بسیار بزرگ در منطقه‌ای با تابش متوسط، نیازمند شفافیت در مدل تأمین مالی و ارزیابی‌های دقیق فنی و زیست‌محیطی است تا از اتلاف منابع و آسیب به اکوسیستم جلوگیری شود.