بازار ۱۰۵ هزار میلیاردی فیلترشکن‌ها؛ ۷۵ درصد کاربران ایرانی از این ابزار استفاده می‌کنند

گزارش‌های آماری از شکل‌گیری یک اقتصاد زیرزمینی و پرهزینه در سایه محدودیت‌های اینترنتی خبر می‌دهند؛ بازاری که حجم معاملات آن به سالانه ۱۰۵ هزار میلیارد تومان می‌رسد و بخش بزرگی از هزینه‌های دیجیتال خانوارها را به خود اختصاص داده است.

تحلیل بازار فیلترشکن‌ها؛ فراتر از یک ابزار جانبی

بر اساس داده‌های منتشر شده توسط مرکز تحلیل دیتاک، فیلترشکن در ۱۵ ماه گذشته از یک ابزار ساده برای دسترسی به سایت‌های مسدود شده، به یک ضرورت اقتصادی و بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست دیجیتال ایرانیان تبدیل شده است. این بررسی که بر پایه تحلیل ۱۲۵ هزار نمونه محتوا و نظرسنجی‌های ملی انجام شده، نشان می‌دهد که:

• ۷۵ درصد از کل کاربران اینترنت در ایران از ابزارهای عبور از فیلترینگ استفاده می‌کنند.
• از هر سه کاربر، دست‌کم یک نفر برای دریافت خدمات این ابزارها هزینه مستقیم پرداخت می‌کند.
• میزان توجه عمومی به محتوای مرتبط با فیلترشکن، نسبت به نرخ دلار، ۸ به ۱۰ برآورد شده است.

نوسانات شدید قیمت در دوره‌های بحرانی اینترنت

بازار فیلترشکن به شدت تحت تأثیر وضعیت پایداری شبکه قرار دارد. تحلیل روند قیمت‌ها نشان می‌دهد که هرگونه اختلال در دسترسی به اینترنت بین‌الملل، منجر به جهش‌های نجومی در قیمت‌ها می‌شود. برای درک بهتر این فشار اقتصادی، می‌توان قیمت هر گیگابایت داده را با قیمت یک نان بربری مقایسه کرد.

حتی پس از بازگشت وضعیت عادی به شبکه، قیمت‌ها همچنان در سطحی معادل ۴.۸ برابر قیمت‌های ابتدای دوره تثبیت شده‌اند که نشان از تغییر ساختار هزینه‌های کاربران است.

ابعاد اقتصادی و گردش مالی میلیاردی

برآوردها حاکی از آن است که اندازه کل این بازار سالانه بین ۳۱ تا ۱۶۴ هزار میلیارد تومان متغیر است، اما عدد میانگین یا همان ۱۰۵ هزار میلیارد تومان، واقعی‌ترین تصویر از این اقتصاد کم‌شفاف را ارائه می‌دهد. این گردش مالی عظیم، مستقیماً از جیب شهروندانی پرداخت می‌شود که برای حفظ فعالیت‌های روزمره، شغلی و ارتباطی خود، ناچار به خرید این خدمات هستند.

«محدودیت‌های اینترنت، در کنار دشوارتر کردن دسترسی کاربران، اقتصادی بزرگ و کم‌شفاف پیرامون ابزارهای عبور از فیلترینگ ایجاد کرده است که هزینه نهایی آن بر سبد مخارج خانوارها سنگینی می‌کند.»

نتیجه‌گیری

در مجموع، تبدیل شدن فیلترشکن به یک کالای استراتژیک و پرهزینه، نشان‌دهنده عمق چالش‌های دسترسی به فضای آزاد جهانی است. این بازار که اکنون از نرخ دلار نیز در ذهن کاربران پررنگ‌تر شده، بخشی از واقعیت جدید اقتصادی-دیجیتال در ایران است.