نگاره‌های صنیع‌الملک در هزار و یک شب؛ بازخوانی جامعه قاجار از طریق هنر

کتابخانه مرجع کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با برگزاری یک نشست تخصصی، به واکاوی عمیق نگاره‌های صنیع‌الملک در نسخه تاریخی «هزار و یک شب» پرداخت و پیوند میان هنر تصویرگری و واقعیت‌های اجتماعی دوره قاجار را مورد بحث قرار داد.

نمایشگاه «هزار و یک شب»؛ از سنت تا امروز

در جریان این رویداد، نمایشگاهی با محوریت این اثر کهن برپا شد که هدف آن معرفی سیر تحول بازنویسی‌های این داستان برای کودکان و نوجوانان است. این نمایشگاه با همکاری کاخ گلستان، امکان مشاهده تصاویر نگاره‌های دوره قاجار را در کنار منابع مرتبط فراهم کرده است.

مینا حدادیان، مدیر گروه گردآوری و نشر، تأکید کرد که این مجموعه با هدف معرفی منابع متناسب با نیازهای فرهنگی و اجتماعی به مخاطبان، نقش مهمی در آرشیو ادبیات کودک ایفا می‌کند.

تحلیل هنری نگاره‌های صنیع‌الملک

در این نشست، متخصصان به بررسی سبک منحصر‌به‌فرد این هنرمند پرداختند. نفیسه عبدالبقایی، پژوهشگر نسخه‌شناسی، با اشاره به تأثیرات هنر اروپایی بر هنرمندان ایرانی، خاطرنشان کرد که صنیع‌الملک توانست تکنیک‌های نوین نقاشی را با اصالت نگارگری ایرانی تلفیق کند.

"در این نسخه شش‌جلدی، شهرزاد راوی کلامی داستان است و صنیع‌الملک نیز به عنوان راوی تصویری، روایت دیگری از داستان‌ها را خلق می‌کند."

این ویژگی باعث شده است که اثر مذکور، فراتر از یک کتاب داستان، منبعی غنی برای مطالعات تاریخ، هنر و مردم‌شناسی باشد.

قاجاری شدن؛ بازخوانی جامعه در تصویر

عباس کاظمی، جامعه‌شناس، با مطرح کردن مفهوم «قاجاری شدن هزار و یک شب»، به این نکته اشاره کرد که هنرمندان این دوره به جای خلق فضاهای کاملاً خیالی، از جهان پیرامون خود برای تصویرسازی استفاده کرده‌اند.

این رویکرد باعث شده تا در تصاویر صنیع‌الملک، جزئیاتی نظیر موارد زیر به وضوح قابل مشاهده باشد:

• نوع پوشش و تزیینات لباس‌های مردم
• معماری و فضاهای داخلی و بیرونی شهر
• روابط و تفاوت‌های طبقاتی در جامعه
• فضاهای عمومی مانند بازار و کوچه‌ها

در واقع، این نگاره‌ها تنها بازتاب‌دهنده متن نیستند، بلکه روایتگر سبک زندگی و فضای اجتماعی دوران قاجار نیز می‌باشند.

این نشست تخصصی با هدف حفظ و ترویج میراث هنری و ادبی ایران برگزار شد و در پایان، با پرسش و پاسخ میان پژوهشگران و حاضران به پایان رسید.