تورم در ایران: گذار از تورم مزمن به دوره جدید با نقش تعیین‌کننده انتظارات

تورم در ایران از یک وضعیت مزمن و طولانی‌مدت عبور کرده و اکنون وارد مرحله‌ای پیچیده به نام «گذار تورمی» شده است؛ وضعیتی که در آن انتظارات جامعه، قدرت سیاست‌گذاری‌های سنتی را به چالش کشیده است.

تحلیل گونه‌شناسی جدید تورم در اقتصاد ایران

مسعود نیلی، اقتصاددان برجسته، معتقد است اقتصاد ایران پس از گذشت ۴۴ سال از دوران تورم مزمن (۱۳۵۲ تا ۱۳۹۶)، با پدیده جدیدی مواجه است. او این وضعیت را گذار تورمی می‌نامد؛ دوره‌ای که نه سیاست‌گذاران شناخت کاملی از آن دارند و نه مردم.

بر اساس تحلیل‌های انجام شده، تورم فعلی از نوع تورم شدید است. ویژگی بارز این دوره، این است که سرعت رشد قیمت‌ها از سرعت رشد نقدینگی پیشی گرفته است. در حالی که رشد نقدینگی حدود ۵۰ درصد است، نرخ تورم به مرز ۹۰ درصد رسیده است.

نقش تعیین‌کننده انتظارات در رفتار اقتصادی مردم

یکی از کلیدی‌ترین عوامل در این دوره، نقش پررنگ انتظارات است. نیلی اشاره می‌کند که حدود ۴۰ درصد از شکاف میان رشد نقدینگی و تورم، ناشی از محاسبات ذهنی مردم است. وقتی مردم انتظار دارند قیمت‌ها در آینده بیشتر افزایش یابد، پول خود را سریعاً به کالا یا دارایی‌های باارزش تبدیل می‌کنند.

این رفتار مسابقه‌ای برای تبدیل پول به کالا، باعث شده است که تورم از کنترل سیاست‌های پولی و مالی خارج شود. در واقع، مردم با مشاهده کاهش ارزش پول خود، تصمیم می‌گیرند هرچه سریع‌تر از نقدینگی خارج شوند.

راهکارهای مهار تورم: فراتر از کنترل نقدینگی

برای مقابله با این وضعیت، صرف کنترل رشد نقدینگی کافی نیست. سیاست‌گذار باید بتواند به جامعه یک علامت معتبر بدهد. این علامت باید نشان‌دهنده عزم جدی و برنامه‌مند برای کاهش نرخ تورم باشد تا انتظارات مردم آرام شود.

"در تورم‌های شدید، تسلط عامل انتظارات بر سیاست پولی و مالی، بیشتر از سیاست ناشی می‌شود تا اقتصاد."

در نهایت، مهار این روند نیازمند ترکیبی از اصلاحات ساختاری و ایجاد اعتماد سیاسی در جامعه است تا چرخه تبدیل سریع پول به کالا متوقف گردد.