بریکس در میان بحران؛ آیا شکاف‌های امنیتی قدرت این ائتلاف را از بین می‌برد؟

ائتلاف بریکس، که زمانی نماد ظهور قدرت‌های نوظهور در جنوب جهانی بود، اکنون با چالش‌های عمیق ژئوپلیتیکی و شکاف‌های امنیتی میان اعضای خود دست‌وپنجه نرم می‌کند. این گروه که از پنج کشور به ۱۰ عضو ارتقا یافته، در مسیر حفظ جایگاه اقتصادی خود، با بحران‌های سیاسی متعددی مواجه شده است.

چالش‌های ناشی از گسترش ائتلاف بریکس

پس از تصمیم سال ۲۰۲۳ برای گسترش عضویت، کشورهایی نظیر ایران، امارات، مصر و اتیوپی به این مجموعه پیوستند. با این حال، این روند گسترش به‌جای تقویت انسجام، باعث بروز اختلافات جدید شد. برای نمونه، اعضای جدید آفریقایی در برخی مسائل مربوط به اصلاح شورای امنیت سازمان ملل، با مواضع سنتی گروه همسو نبودند.

یکی از نشانه‌های بحران در این گروه، ناتوانی در دستیابی به اجماع در نشست‌های وزرای خارجه بود. در نشست‌های سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، این مجموعه نتوانست بیانیه‌ای مشترک صادر کند که نشان‌دهنده افزایش فاصله میان منافع ملی اعضا است.

تنش‌های امنیتی و رقابت قدرت‌ها

درگیری‌های منطقه‌ای، به‌ویژه تنش‌های میان آمریکا، اسرائیل و ایران، سایه سنگینی بر فعالیت‌های بریکس انداخته است. اختلافات میان ایران و امارات در نشست مشاوران امنیت ملی، یکی از نمونه‌های بارز این عدم هماهنگی است؛ جایی که مواضع تهران در مورد تعریف تروریسم با دیدگاه سایر اعضا همخوانی نداشت.

علاوه بر این، رقابت میان قدرت‌های بزرگ در قالب مانورهای نظامی نیز این شکاف را عمیق‌تر کرده است. رزمایش دریایی آفریقای جنوبی با حضور روسیه و چین، واکنش‌های متفاوتی را از سوی سایر اعضا به همراه داشت:

• هند: از شرکت در این مانور خودداری کرد.
• امارات: حضور فیزیکی ناوگان خود را محدود کرد.
• برزیل و مصر: تنها در جایگاه ناظر حضور یافتند.

نقاط قوت و چشم‌انداز آینده

با وجود تمامی این چالش‌ها، نمی‌توان از دستاوردهای بزرگ این ائتلاف چشم‌پوشی کرد. بریکس موفق شده است از نظر حجم تولید ناخالص داخلی، از گروه هفت کشور صنعتی (G7) پیشی بگیرد و یک شبکه مالی مستقل از طریق بانک توسعه جدید ایجاد کند.

"برای بقای بریکس، این گروه باید از سیاست‌های امنیتی فاصله گرفته و به دنبال ایجاد اثرگذاری واقعی در زندگی مردم جنوب جهانی از طریق پروژه‌های توسعه‌ای باشد."

در نهایت، آینده این ائتلاف در گرو بازگشت به ریشه‌های اقتصادی و اصلاح‌طلبانه آن است. اگر بریکس بتواند از میان مین‌های ژئوپلیتیکی عبور کند، می‌تواند به عنوان بستری برای کاهش تنش‌های جهانی و افزایش تاب‌آوری اقتصادهای در حال توسعه عمل کند.