مخاطرات ال‌نینو در ایران؛ احتمال افزایش بارش و خطر سیلاب در پاییز ۱۴۰۵

تحلیل‌های اقلیمی جدید از تقویت پدیده ال‌نینو در اقیانوس آرام خبر می‌دهند که می‌تواند با تغییر الگوهای بارش، تهدید جدی سیلاب را برای بخش‌هایی از ایران در فصل پاییز سال ۱۴۰۵ به همراه داشته باشد.

تحلیل وضعیت ال‌نینو و احتمال وقوع آن

پدیده ال‌نینو که در تابستان ۲۰۲۶ در اقیانوس آرام استوایی شکل گرفته، اکنون در حال تقویت شدن است. شاخص‌های دمایی در منطقه Niño 3.4 نشان‌دهنده یک نوسان شدید در سیستم ENSO است که می‌تواند اثرات خود را در مناطق بسیار دور از محل شکل‌گیری، از جمله خاورمیانه، برجای بگذارد.

بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، احتمال وقوع یک ال‌نینو بسیار قوی در نیمکره شمالی برای بازه زمانی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ بیش از ۹۰ درصد برآورد شده است. سازمان جهانی هواشناسی نیز احتمال اوج‌گیری این پدیده را در ماه نوامبر تایید کرده است.

تأثیر ال‌نینو بر الگوی بارش در ایران

مطالعات تاریخی نشان می‌دهند که پدیده ال‌نینو تأثیرات متفاوتی بر حوضه‌های مختلف آبریز ایران دارد. بر اساس داده‌های آماری، در دوره‌های ال‌نینو، میانگین بارش‌ها در اکثر زیرحوضه‌های ایران افزایش یافته است.

نکته حائز اهمیت این است که این افزایش بارش در سراسر کشور یکنواخت نیست؛ در حالی که جنوب شرق ایران با افزایش چشمگیر بارش روبروست، برخی مناطق مرکزی ممکن است با کاهش بارش مواجه شوند.

مناطق پرخطر و ضرورت آمادگی برای سیل

بر اساس شواهد اقلیمی، برخی استان‌ها باید برای مقابله با مخاطرات احتمالی سیلاب آمادگی بیشتری داشته باشند:

• جنوب و جنوب شرق: سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان (خطر سیلاب‌های ناگهانی).
• جنوب غرب: خوزستان و حوضه‌های رودخانه‌های دز و کارون (تشدید سیلاب‌های فصلی).
• شمال و شمال شرق: استان گلستان و مناطق کم‌ارتفاع (خطر سیل در حوضه‌های گرگان‌رود و آق‌قلا).
• زاگرس و مرکز: لرستان و مناطق کوهستانی (تمرکز سریع روان‌آب‌ها).
• جنوب مرکزی: فارس و شیراز (سیلاب‌های شهری و معابر مستعد آب‌گرفتگی).

اقدامات پیشگیرانه و مدیریت بحران

برای کاهش خسارات، مدیریت بحران باید از اقدامات عملیاتی زیر پیروی کند:

"هدف از این هشدارها ایجاد نگرانی نیست، بلکه تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی پیشگیرانه برای کاهش خسارات انسانی و اقتصادی در صورت وقوع بارش‌های شدید است."

در مناطق شهری، پاکسازی کانال‌های دفع آب و شناسایی زیرگذرها حیاتی است. در مناطق روستایی و رودخانه‌ای نیز بازبینی دهانه پل‌ها و پاکسازی مسیرهای طبیعی جریان آب باید در اولویت قرار گیرد. همچنین مدیریت تخصصی مخازن سدها بر اساس پیش‌بینی‌های هواشناسی از دیگر اقدامات ضروری است.

در نهایت، اگرچه وقوع سیل قطعی نیست، اما تقویت پدیده ال‌نینو نیازمند هوشیاری سازمان‌های امدادی و مدیریت منابع آب در تمامی مناطق آسیب‌پذیر کشور است.