ال‌نینو و خطر سیلاب در ایران؛ بررسی مناطق آسیب‌پذیر و آمادگی برای پاییز ۱۴۰۵

ال‌نینو، پدیده اقلیمی که در حال تقویت در اقیانوس آرام استوایی است، می‌تواند با تغییر الگوهای بارش، مخاطرات سیلاب را در مناطق مختلف ایران، به‌ویژه در فصل پاییز سال‌1405، افزایش دهد. بررسی‌های علمی نشان می‌دهد که آمادگی برای مواجهه با این تغییرات جوی برای کاهش خسارات احتمالی ضروری است.

تحلیل وضعیت ال‌نینو و احتمال وقوع آن

بر اساس داده‌های موسسه بین‌المللی پژوهش برای اقلیم و جامعه (IRI)، شاخص‌های دمایی در منطقه Niño 3.4 نشان‌دهنده تقویت چشمگیر این پدیده است. مرکز پیش‌بینی اقلیم آمریکا (CPC/NOAA) نیز احتمال وقوع یک ال‌نینوی بسیار قوی در نیمکره شمالی را برای بازه زمانی پیش‌رو، بیش از 90‌درصد برآورد کرده است.

سازمان جهانی هواشناسی (WMO) نیز بر روند تقویت این نوسانات در ماه‌های آتی تأکید دارد. با این حال، باید توجه داشت که اثرات نهایی ال‌نینو بر ایران، تابعی از تعامل آن با سامانه‌های جوی منطقه‌ای و رودخانه‌های جوی است.

تأثیرات اقلیمی ال‌نینو بر حوضه‌های آبریز ایران

مطالعات تاریخی نشان می‌دهند که دوره‌های ال‌نینو با افزایش میانگین بارش در ایران همراه است. بر اساس پژوهش‌های انجام شده بر روی داده‌های سال‌های 1960 تا 2019، نتایج زیر قابل استنتاج است:

این افزایش بارش به‌صورت یکنواخت نیست؛ در حالی که بخش‌هایی از جنوب و جنوب‌شرق ایران با افزایش شدید ناهنجاری بارش مواجه هستند، برخی مناطق مرکزی ممکن است با کاهش بارش روبرو شوند.

نقشه مناطق آسیب‌پذیر و اولویت‌های مدیریتی

بر اساس شواهد اقلیمی، برخی استان‌ها در برابر مخاطرات سیلاب در اولویت مدیریت قرار دارند:

• جنوب و جنوب‌شرق: سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان (خطر سیلاب‌های ناگهانی).
• جنوب‌غرب: خوزستان و حوضه‌های دز و کارون (نیاز به مدیریت دقیق مخازن سدها).
• شمال و شمال‌غرب: گلستان (مناطق گرگان‌رود و آق‌قلا) و لرستان (خطر سیلاب‌های کوهستانی).
• مناطق شهری: شیراز و فارس (خطر آب‌گرفتگی معابر و سیلاب‌های شهری).

راهکارهای پیشگیرانه برای کاهش خسارات

برای مقابله با این مخاطره، اقدامات زیر در استان‌های در معرض خطر توصیه می‌شود:

«هدف از این هشدارها، ایجاد نگرانی نیست؛ بلکه تأکید بر ضرورت تبدیل پیش‌بینی‌های هواشناسی به تصمیمات عملیاتی و مهندسی برای کاهش خسارات انسانی و اقتصادی است.»

این اقدامات شامل پاکسازی مسیل‌ها، بازبینی دهانه پل‌ها، مدیریت علمی تخلیه سدها و تقویت سیستم‌های هشدار سریع در مناطق شهری است. هماهنگی میان نهادهای امدادی و مدیریت محلی در زمان وقوع هشدار، کلید اصلی موفقیت در مدیریت بحران خواهد بود.

در نهایت، اگرچه وقوع سیل قطعی نیست، اما تقویت پدیده ال‌نینو در سال‌1405 ضرورت برنامه‌ریزی پیشگیرانه را دوچندان می‌کند تا از آسیب‌های احتمالی به زیرساخت‌ها و جوامع محلی جلوگیری شود.