تنگه هرمز و معمای قیمت نفت؛ چرا اختلال در گلوگاه انرژی قیمت‌ها را منفجر نکرد؟

تنگه هرمز، به عنوان حیاتی‌ترین گلوگاه انرژی جهان، با وجود تنش‌های شدید ژئوپلیتیک و کاهش چشمگیر جریان عبوری نفت، همچنان نتوانسته است قیمت جهانی نفت را به مرزهای بحرانی مانند ۲۰۰ دلار برساند. این واقعیت نشان می‌دهد که اقتصاد جهانی ابزارهای جدیدی برای مقابله با اختلالات این مسیر استراتژیک یافته است.

تحلیل تغییرات در جریان صادرات نفت و نقش تنگه هرمز

در حالی که پیش از درگیری‌های اخیر، حدود یک‌پنجم نفت جهان از این مسیر عبور می‌کرد، داده‌های جدید نشان‌دهنده یک تغییر ساختاری است. بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، صادرات نفت تولیدکنندگان منطقه خاورمیانه که پیش‌تر به ۱۸ میلیون بشکه در روز می‌رسید، اکنون به حدود ۱۱ میلیون بشکه کاهش یافته است.

نکته قابل توجه، افت شدید جریان عبوری از تنگه هرمز است؛ جایی که پس از تشدید درگیری‌ها، حجم عبوری از حدود ۸ تا ۹ میلیون بشکه به کمتر از ۲ میلیون بشکه در روز رسیده است. با این حال، قیمت نفت برنت با وجود صعود به نزدیکی مرز ۱۰۰ دلار، همچنان در برابر این فشار مقاومت می‌کند.

ضربه‌گیرهای بازار: زیرساخت‌های جایگزین و تنوع تولید

جهان اکنون برای مدیریت بحران‌های احتمالی در تنگه هرمز، به چندین لایه حفاظتی مجهز شده است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خطوط لوله جایگزین: زیرساخت‌های عربستان و امارات مجموعاً ظرفیت ۴.۷ میلیون بشکه در روز را برای دور زدن تنگه فراهم می‌کنند.
• تنوع جغرافیایی عرضه: افزایش تولید در مناطق غیر از خلیج فارس مانند آمریکا، کانادا، برزیل و گویان، وابستگی بازار را کاهش داده است.
• روش‌های جایگزین: استفاده گسترده از انتقال کشتی‌به‌کشتی در خارج از محدوده تنگه.

تغییر در الگوی تقاضای جهانی و نقش چین

عامل دیگر که مانع از انفجار قیمت‌ها شده، تغییر در رفتار بزرگ‌ترین خریداران است. چین، که موتور محرک تقاضا بود، به دلیل گسترش حمل‌ونقل برقی و تغییر در فرآیندهای پتروشیمی، تقاضای خود را به شدت کاهش داده است. واردات نفت خام این کشور از ۱۱ میلیون بشکه در ابتدای سال به حدود ۷ میلیون بشکه در روز رسیده است.

ذخایر عظیم استراتژیک چین و توانایی این کشور در مدیریت زمان خرید، آن را به بازیگری تبدیل کرده که می‌تواند بر تعادل بازار اثر بگذارد.

نتیجه‌گیری: قدرت کاهش‌یافته گلوگاه‌های جغرافیایی

در نهایت، اگرچه تنگه هرمز همچنان یک نقطه حساس در تجارت جهانی است، اما دیگر نمی‌تواند به تنهایی بازار را به گروگان بگیرد. تنوع در منابع تولید، وجود مسیرهای جایگزین، ذخایر استراتژیک و تغییر در الگوی تقاضای جهانی، همگی دست به دست هم داده‌اند تا اقتصاد جهان در برابر شوک‌های ناشی از این گلوگاه، تاب‌آوری بیشتری از خود نشان دهد.