درختکاری در چین؛ تغییر چرخه آب و جابه‌جایی منابع رطوبت به مناطق دوردست

پروژه‌های عظیم درختکاری در چین با هدف مقابله با بحران‌های اقلیمی، پیامدهای غیرمنتظره‌ای بر چرخه هیدرولوژیکی این کشور داشته است. تحقیقات جدید نشان می‌دهد که افزایش گسترده پوشش گیاهی، باعث تغییر در توزیع رطوبت و جابه‌جایی منابع آب از مناطق مورد نظر به نقاط دیگر شده است.

تغییر معادلات آب با گسترش جنگل‌ها

چین از سال ۱۹۴۹ تاکنون توانسته است سطح پوشش جنگلی خود را از ۱۰ درصد به بیش از ۲۵ درصد برساند؛ مساحتی که با وسعت کشور الجزایر برابری می‌کند. با این حال، این روند گسترده باعث شده تا فرآیند تبخیر-تعرق با سرعتی فراتر از میزان بارش‌ها افزایش یابد.

طبق یافته‌های پژوهشی، این پدیده باعث شده است که در بسیاری از مناطق، سرعت از دست رفتن آب از خاک، بیشتر از میزان جبران آن توسط بارندگی‌های طبیعی باشد. این موضوع به‌ویژه در مناطق شرقی و شمال‌غربی چین که بخش بزرگی از مساحت کشور را تشکیل می‌دهند، مشهود است.

مکانیسم جابه‌جایی رطوبت در جو

درختان از طریق ریشه‌های خود به آب‌های عمیق دسترسی پیدا می‌کنند و از طریق فرآیند تعرق، رطوبت را به جو بازمی‌گردانند. این فرآیند باعث می‌شود که:

• میزان تبخیر-تعرق در مناطق جنگلی به شدت افزایش یابد.
• رطوبت حاصل از این تبخیر توسط بادها به مناطق دوردست منتقل شود.
• بارش‌ها از مناطق اصلی درختکاری به سمت مناطق دورتر مانند فلات تبت تغییر جهت دهند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که باد می‌تواند بخار آب را تا مسافت‌های بسیار طولانی، حتی تا ۷۰۰۰ کیلومتر، جابه‌جا کند. بنابراین، موفقیت در درختکاری یک استان ممکن است منجر به تامین آب منطقه‌ای کاملاً متفاوت در دوردست‌ها شود.

دستاوردهای پروژه دیوار سبز بزرگ

با وجود چالش‌های آبی، پروژه‌هایی نظیر دیوار سبز بزرگ در چین نتایج مثبت دیگری نیز داشته‌اند. این کمربند گیاهی که با هدف مهار بیابان‌زایی در اطراف صحرای تاکلاماکان ایجاد شده، اکنون به یک مخزن کارآمد برای جذب دی‌اکسید کربن تبدیل شده است.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

نتایج این مطالعه که در نشریه Earth’s Future منتشر شده، به معنای شکست برنامه‌های احیای طبیعت نیست؛ بلکه هشداری برای برنامه‌ریزان است. مدیریت صحیح درختکاری در چین و سایر نقاط جهان مستلزم بررسی دقیق اثرات منطقه‌ای بر چرخه آب است تا از بحران کم‌آبی در مناطق هدف جلوگیری شود.