افول حقوق بین‌الملل؛ جهان به سوی عصر نوامپراتوری و نظم خشن حرکت می‌کند

تحولات اخیر نشان‌دهنده یک چرخش بنیادین در ساختار قدرت جهانی است؛ جایی که حقوق بین‌الملل دیگر قادر به مهار تهاجم‌های مرزی و گسترش‌طلبی‌های ارضی نیست و جهان به‌جای تکیه بر قواعد، به سوی فضای اعمال قدرت عریان حرکت می‌کند.

افول نظم قاعده‌مند و ظهور عصر قدرت عریان

پس از پایان جنگ سرد، تصور می‌شد که جهان به سوی ساختاری مدنی و متوازن گام برمی‌دارد. با این حال، امروز شاهد تضعیف چارچوب‌های حقوقی و بی‌اعتباری سازمان‌های فراملی هستیم. این روند باعث شده تا نظم سابق جای خود را به محیطی شبیه به «بهشت گانگسترها» بدهد؛ فضایی که در آن قدرت نظامی و اقتصادی بر حقوق و قراردادها مقدم است.

«جهان در حال حرکت به سوی نظمی چندمرکزی است که شباهت زیادی به عصر نوامپراتوری دارد و در آن اعمال قدرت، سرنوشت مناسبات را تعیین می‌کند.»

تغییر نقش ابرقدرت‌ها در معادلات جدید

تغییر در توازن قوا، از جمله عوامل اصلی فروپاشی نظم پساجنگ سرد است. در این میان، نقش بازیگران کلیدی به شرح زیر تغییر یافته است:

• ایالات متحده: گرایش از نقش پاسدار موازنه‌های بین‌المللی به سمت اولویت دادن به منافع ملی محدود.
• روسیه: تلاش برای بازتعریف نقش خود در اروپا و به چالش کشیدن ساختارهای غربی.
• چین: گسترش نفوذ در حوزه جنوب جهانی و تقویت توانمندی‌های نظامی و فناوری در دریای چین جنوبی.

بحران در اقتصاد و امنیت جهانی

عرصه اقتصاد نیز از قواعد چندجانبه فاصله گرفته و به آوردگاهی برای جنگ‌های قدرت تبدیل شده است. سازمان تجارت جهانی با انسداد در حل اختلافات روبه‌روست و سیاست‌های حمایتی گمرکی، جایگزین تجارت آزاد شده‌اند. در بخش امنیتی نیز، حقوق بین‌الملل با کاهش اعتبار خود، توانایی مهار تسلیحات و جلوگیری از منازعات سرزمینی را از دست داده است.

اگرچه وضعیت کنونی هنوز به تاریکی دهه ۱۹۳۰ میلادی نرسیده است، اما ورود به دورانی پیچیده و بدون مهار، هزینه‌های سنگینی را برای دولت‌ها و ثبات جهانی به همراه خواهد داشت.

در نهایت، جهان با گذار از رؤیای نظم آمریکایی به سوی یک نظم چندمرکزی و پرتنشی روبروست که در آن تاب‌آوری در برابر قدرت‌های نوظهور، بزرگ‌ترین چالش سیاست‌گذاران خواهد بود.