نسل بدون بازنشستگی؛ چالش انباشت دارایی و تغییر الگوی مصرف در اقتصاد ایران

تحولات ساختاری در رفتار مالی نسل بدون بازنشستگی، از جمله متولدین میان ساله‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵، نشان‌دهنده تغییر پارادایم در اقتصاد ایران است؛ نسلی که به دلیل نوسانات شدید، پیوند خود را با مفاهیم سنتی آینده و انباشت دارایی از دست داده است.

گسست از الگوی سنتی پس‌انداز و مالکیت

برخلاف نسل‌های گذشته که با برنامه‌ریزی و پس‌انداز طولانی‌مدت به دنبال خرید مسکن بودند، نسل جدید اکنون با افق‌های بسیار کوتاه‌تری روبروست. تمرکز مالی این گروه از دارایی‌های بزرگ مانند خانه و خودرو، به سمت کالاهای مصرفی و تجربه‌های آنی نظیر پوشاک، رستوران و خدمات دیجیتال تغییر یافته است.

این تغییر رویکرد، در واقع واکنش منطقی به شرایطی است که در آن خرید مسکن در کلان‌شهرهایی مانند تهران برای بخش بزرگی از جوانان، عملاً غیرممکن به نظر می‌رسد. در حال حاضر، بسیاری از شاغلان جوان تنها برای تأمین ودیعه اجاره تلاش می‌کنند.

تغییر در سبد هزینه‌ها و نرخ ترجیح زمانی

آمارها نشان می‌دهند که فشار هزینه‌های اساسی بر دوش خانوارها سنگین‌تر شده است. بررسی تغییرات ساختاری در هزینه‌ها نشان می‌دهد:

این افزایش سهم هزینه‌های جاری، برنامه‌ریزی مالی بلندمدت را برای این نسل بی‌معنا کرده است. در سطح کلان، این پدیده با عنوان تغییر در نرخ ترجیح زمانی تجمعی شناخته می‌شود؛ جایی که به دلیل تورم پایدار، بازده انتظاری پس‌اندازهای ریالی منفی شده و دسترسی به دارایی‌های غیرریالی نیز دشوار است.

پیامدهای کلان برای اقتصاد تولیدی

"رفتار مصرف‌گرایانه این نسل، اگرچه واکنشی فردی و منطقی به قیمت‌های نسبی است، اما در مجموع می‌تواند منجر به ناکارآمدی در تولید شود."

اقتصادی که برای رشد خود نیازمند پس‌انداز داخلی است، با از دست دادن منبع اصلی این پس‌اندازها از سوی نسل جوان، با چالشی جدی روبرو خواهد شد. این نسل یا به دنبال یافتن آینده در خارج از مرزهاست و یا منابع آینده خود را برای مصرف در زمان حال فدا می‌کند.

در نهایت، ظهور این نسل با ویژگی‌های مالی متفاوت، زنگ خطری برای پایداری اقتصادی است که نیازمند بازنگری در سیاست‌های حمایتی و ایجاد افق‌های روشن برای انباشت ثروت در داخل کشور می‌باشد.