روز بدون خودرو؛ تمرینی برای حکمرانی هوشمند در مدیریت مصرف انرژی

تأکید مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، بر اجرای طرح روز بدون خودرو در بدنه دولت، گامی است که اگر فراتر از یک دستور اداری ساده دیده شود، می‌تواند به تحولی در مدیریت مصرف انرژی کشور منجر گردد.

بازنگری در ضرورت سفر؛ فراتر از یک نماد تقویمی

اجرای طرح روز بدون خودرو نباید صرفاً به معنای خاموش ماندن خودروهای کارکنان در یک روز خاص باشد. اگر این اقدام تنها به یک سنت تقویمی محدود شود، از هدف اصلی خود یعنی مدیریت هوشمندانه سوخت فاصله خواهد گرفت.

هدف واقعی این سیاست، بازنگری در ضرورت انجام سفر است. به جای حذف وسیله نقلیه، باید به دنبال حذف نیاز به سفر از طریق روش‌های نوین بود. در این راستا، ابزارهایی نظیر:

• برگزاری جلسات اداری از طریق ویدئوکنفرانس
• توسعه سیستم‌های دورکاری برای وظایف غیرحضوری
• استفاده از سرویس‌های سازمانی و حمل‌ونقل عمومی

می‌توانند به طور مستقیم تقاضای حمل‌ونقل را کاهش داده و همزمان باعث افزایش بهره‌وری زمانی کارکنان شوند.

اصلاح الگوی مصرف؛ از ساختار اداری تا جامعه

دستگاه‌های اجرایی به عنوان بزرگترین تولیدکنندگان سفرهای روزانه شهری، باید پیش از مطالبه تغییر رفتار از مردم، خود به عنوان الگو عمل کنند. اصلاح الگوی مصرف، پیش از آنکه یک پروژه فرهنگی باشد، یک پروژه حکمرانی است.

"ارزش روز بدون خودرو در تعداد خودروهایی که از خیابان‌ها حذف می‌شوند نیست، بلکه در تعداد سفرهایی است که اساساً دیگر نیازی به انجام آن‌ها وجود ندارد."

برای اینکه این طرح از یک توصیه مقطعی به یک مدیریت پایدار تبدیل شود، باید با شاخص‌های قابل اندازه‌گیری همراه باشد. این شاخص‌ها عبارتند از:

پیش‌شرط‌های موفقیت و چالش‌های پیش رو

موفقیت این سیاست به زیرساخت‌های موجود بستگی دارد. اگر حمل‌ونقل عمومی ظرفیت پذیرش مسافران جدید را نداشته باشد، ممکن است طرح دچار شکست شود و تنها شکل سفر (از خودروی شخصی به تاکسی) تغییر کند بدون آنکه مصرف واقعی کاهش یابد.

در نهایت، دولت می‌تواند به عنوان یک آزمایشگاه برای این سیاست عمل کند و پس از موفقیت در بدنه اداری، این الگو را به بخش‌های خصوصی، مراکز آموزشی و سایر سازمان‌های اقتصادی تعمیم دهد تا به یک تغییر رفتار گسترده در سطح ملی دست یابد.

نتیجه‌گیری: طرح روز بدون خودرو اگر با نگاهی استراتژیک و بر پایه اصلاح ساختار سفرها اجرا شود، می‌تواند به ابزاری کارآمد برای کاهش هزینه‌های انرژی و ارتقای کیفیت حکمرانی عمومی تبدیل گردد.