جنگ کریدور؛ بازگشت مسیرهای زمینی به جای جایگزینی دریاها در خاورمیانه

بحران‌های امنیتی در آبراه‌های خاورمیانه، به‌ویژه در تنگه هرمز و دریای سرخ، موجب تغییر بنیادین در نقشه‌های تجاری منطقه شده است. ناامنی در مسیرهای دریایی، دولت‌های منطقه را ناچار کرده تا به جای نفتکش‌ها، به سمت احیای کریدورهای زمینی و ریلی حرکت کنند.

تحول در مسیرهای ترانزیتی؛ از دریا به خشکی

با افزایش حملات به کشتیرانی در آبراه‌های استراتژیک، نیاز به یافتن جایگزینی برای مسیرهای دریایی بیش از پیش احساس می‌شود. در حال حاضر، روزانه حدود هزار و سیصد کامیون در مسیر میان میدان‌های نفتی عراق و بندرهای سوریه در حال جابه‌جایی کالا هستند. اگرچه این حجم فعلاً تنها ۵ درصد از صادرات نفت عراق را پوشش می‌دهد، اما پتانسیل رشد بسیار بالایی دارد.

این تغییر رویکرد، تأثیرات گسترده‌ای بر زیرساخت‌های منطقه گذاشته است:

• کاهش ترافیک هوایی: ترافیک بار و مسافر در فرودگاه دبی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ میلادی، ۳۰ درصد افت داشته است.
• رونق لجستیک جاده‌ای: شرکت‌های ترابری در امارات شاهد جهش درآمدی خیره‌کننده‌ای بوده‌اند.
• بازگشایی مرزها: پاکستان و ترکیه برای تسهیل ترانزیت، مرزهای خود را با ایران فعال کرده‌اند.

احیای جاده ابریشم و پروژه‌های ریلی کلان

بازگشت به روزگار رونق مسیرهای زمینی، تنها یک واکنش به جنگ نیست، بلکه بخشی از برنامه‌های استراتژیک برای اتصال آسیا به اروپا است. پروژه‌های زیر از مهم‌ترین اقدامات در این راستا هستند:

همچنین تلاش‌ها برای احیای خط آهن تاریخی حجاز جهت اتصال خلیج فارس به اروپا از طریق اردن و سوریه در جریان است. در این میان، ایران نیز با افزایش تردد قطارهای باری به سمت افغانستان و تقویت مسیرهای ریلی به سمت چین، نقش مهمی در این شبکه جدید ایفا می‌کند.

چالش‌ها و چشم‌انداز آینده

با وجود این تحولات، مسیر پیش رو بدون مانع نیست. محدودیت بودجه‌های ملی به دلیل هزینه‌های دفاعی و ناامنی‌های باقی‌مانده در بیابان‌های سوریه، از جمله موانع اصلی هستند. علاوه بر این، تنگه هرمز همچنان به عنوان یک نقطه حساس، می‌تواند امنیت این مسیرهای جایگزین را تحت تأثیر قرار دهد.

حمل دریایی همچنان از نظر اقتصادی بسیار به‌صرفه است؛ اما ناامنی در آبراه‌ها، جغرافیای اقتصادی منطقه را از دریا به سمت خشکی بازمی‌گرداند.

در نهایت، می‌توان گفت بحران‌های کنونی، ناخواسته در حال انجام کاری هستند که دهه‌ها دیپلماسی از انجام آن ناتوان بود: بازگشت به مبادلات تجاری مستقیم زمینی در قلب خاورمیانه.