تخریب غیرقانونی سردر تاریخی تومانیان در سبزوار؛ وزارت میراث‌فرهنگی وارد عمل شد

تخریب غیرقانونی یکی از نمادهای تاریخی سبزوار، یعنی سردر «تومانیان» که با نام پادگان روس‌ها نیز شناخته می‌شود، موجی از انتقادات را در میان نهادهای حاکمیتی برانگیخته است. وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی این اقدام را تجاوز آشکار به حریم حافظه تاریخی و نقض مستقیم قوانین بالادستی دانست.

اهمیت تاریخی و کالبدی پادگان روس‌ها در سبزوار

علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و احیای میراث معنوی و طبیعی، با اشاره به پیشینه این بنا تصریح کرد که این سازه فراتر از یک ساختمان ساده، بخشی از حافظه زیسته شهر سبزوار است. این بنا که به دوره پهلوی اول بازمی‌گردد، طیف گسترده‌ای از هویت‌ها را در خود جای داده است:

• دوره پهلوی اول: کاربری اولیه به عنوان گاراژ و بخشی از توسعه شهری.
• دوره معاصر: استقرار نیروهای ارتش سرخ شوروی که آن را به یک «مکان‌رویداد» ملی تبدیل کرد.
• کاربری‌های بعدی: پیوند با هویت جمعی منطقه از طریق کاربری ژاندارمری.

طبق مستندات فنی، نقشه‌برداری‌ها و تصاویر هوایی، این اثر تمامی معیارهای لازم برای ثبت ملی و برخورداری از عنوان بنای ارزشمند تاریخی را دارا می‌باشد.

نقض قوانین و خطای اداری شهرداری سبزوار

بررسی‌ها نشان می‌دهد که شهرداری سبزوار در فرآیند صدور مجوز تخریب، از تمامی ضوابط تخصصی عدول کرده است. علیرغم تاکید کارشناسان فنی بر ضرورت استعلام از اداره‌کل میراث‌فرهنگی، مدیریت شهری بدون طی کردن این مراحل قانونی، مجوز آواربرداری را صادر کرده است.

«حذف فیزیکی یک اثر تاریخی، هرگز راهکاری برای مقابله با آسیب‌های اجتماعی یا فرسودگی شهری نیست؛ راهکار درست، احیای هوشمندانه و هویت‌مند فضا است.»

ایزدی تاکید کرد که ادعای تبدیل شدن بنا به کانون آسیب‌های اجتماعی، نمی‌تواند توجیه‌گری برای امحای فیزیکی یک اثر اصیل و مستحکم باشد.

پیگیری‌های قضایی و الزام به بازسازی

وزارت میراث‌فرهنگی اعلام کرده است که با جدیت تمام، این تخلف را از طریق مسیرهای حقوقی و کیفری دنبال خواهد کرد. هدف نهایی این اقدامات، جبران خسارت وارده و اجرای کامل حکم بازسازی است.

تنها راه حل پذیرفته شده برای حل این بحران، بازسازی و احیای عین‌به‌عین کالبد، پلان‌ها و جداره‌های اصلی اثر بر اساس مستندات تاریخی موجود است تا هویت شهری سبزوار دوباره احیا شود.

در نهایت، این رخداد یادآور ضرورت گذار از نگاه‌های سنتی و تخریب‌محور به سمت برنامه‌ریزی‌های توسعه‌محور و مبتنی بر حفاظت از میراث ملی است.