رقابت با چین و زنگ خطر برای سیاست صنعتی؛ درس‌هایی از تجربه ایتالیا

در حالی که گسترش نفوذ تولیدات چینی در بازارهای جهانی با شتابی unprecedented همراه است، نگرانی از تضعیف زنجیره تأمین و سیاست‌های صنعتی، اکنون به کانون تصمیم‌گیران اروپایی رسیده است. رقابت با چین در صنعت خودرو، دیگر تنها یک چالش تجاری نیست، بلکه تهدیدی برای بقای ساختار تولیدی کشورهای توسعه‌یافته محسوب می‌شود.

هشدار ایتالیا درباره تعرفه‌های حمایتی

انجمن تأمین‌کنندگان قطعات خودرو ایتالیا (Anfia) با ارائه پیشنهادی به اتحادیه اروپا، خواستار اعمال تعرفه‌های سنگین ۸۰ درصدی بر خودروها و قطعات چینی شده است. روبرتو واواسوری، رئیس این انجمن، معتقد است تنها واردات محدود تا سقف ۸ درصد از ثبت‌نام‌های سالانه می‌تواند بدون تعرفه باشد، اما هرگونه ورود فراتر از آن باید با هزینه‌های سنگین همراه شود.

این درخواست زمانی مطرح می‌شود که سهم برندهای چینی از بازار خودروی اتحادیه اروپا در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ از مرز ۹ درصد عبور کرده است. نگرانی اصلی، فراتر از فروش خودرو، مربوط به تضعیف تدریجی زنجیره صنعتی، از جمله تولیدکنندگان قطعات و حفظ اشتغال در اروپا است.

خطر تبدیل شدن به «کارخانه‌های پیچ‌گوشتی»

یکی از جدی‌ترین پیامدهای عدم حمایت از تولید داخلی، محدود شدن فعالیت‌های صنعتی به مرحله مونتاژ نهایی است. واواسوری هشدار داده است که اگر سیاست‌های حمایتی اعمال نشود، صادرات قطعات ایتالیا ممکن است تا سال ۲۰۲۸ با کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی مواجه شود.

«کارخانه‌های خودروسازان چینی در اروپا، به دلیل اتکای شدید به قطعات وارداتی، تنها به کارخانه‌های پیچ‌گوشتی تبدیل شده‌اند.»

این توصیف نشان‌دهنده وضعیتی است که در آن ارزش افزوده و فناوری اصلی در خارج از مرزها باقی می‌ماند و تولید داخلی تنها به عملیات ساده مونتاژ تقلیل می‌یابد.

درس‌های مشترک برای سیاست صنعتی ایران

اگرچه ساختار صنعت خودرو در ایران با اروپا متفاوت است، اما چالش‌های مشابهی در زمینه ارزبری و عمق ساخت وجود دارد. بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۴، بخش عظیمی از ارز تخصیص‌یافته به جای توسعه فناوری، صرف خرید قطعات منفصله شده است.

برای جلوگیری از تکرار سناریوی اروپا، سیاست‌گذاران ایرانی باید بر دو شاخص کلیدی تمرکز کنند:

• افزایش میزان داخلی‌سازی قطعات استراتژیک
• کاهش وابستگی به منابع ارزی در فرآیند تولید

تفاوت میان خودروسازان بزرگ و بخش خصوصی در میزان عمق ساخت داخلی، نشان‌دهنده نیاز مبرم به یک نظام تأمین قطعات منسجم و سیاست‌های تعرفه‌ای هوشمندانه است.

نتیجه‌گیری: ضرورت سیاست صنعتی متوازن

تجربه جهانی نشان می‌دهد که حمایت از تولید نباید به معنای بستن بازار باشد، بلکه باید به سمت ارتقای بهره‌وری و انتقال فناوری هدایت شود. برای ایران، مسئله اصلی نه انتخاب میان واردات یا تولید، بلکه طراحی سیاستی است که واردات را به ابزاری برای رقابت‌پذیری تبدیل کند، بدون آنکه اجازه دهد زنجیره تولید داخلی به طور غیرقابل بازگشتی تضعیف شود.