محمدجواد ظریف: پیشنهاد تغییر پارادایم امنیتی و طرح «منارا» برای خروج از بن‌بست هسته‌ای

پیشنهاد محمدجواد ظریف برای عبور از بن‌ست هسته‌ای و امنیتی

محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین، در یادداشتی تحلیلی که در نشریه آلمانی زنیت منتشر شده، خواستار یک تغییر پارادایم بنیادین در روابط بین‌الملل و مدیریت بحران‌های منطقه است. وی با نقد رویکردهای مبتنی بر «حاصل‌جمع‌صفر»، بر ضرورت جایگزینی سیاست اجبار با معماری امنیت جمعی تأکید کرد.

شکست سیاست فشار حداکثری و ضرورت تغییر رویکرد

ظریف معتقد است که دهه‌ها تلاش برای انزوای دیپلماتیک و اعمال فشارهای اقتصادی بر ایران، نتوانسته است تاب‌آوری این کشور را کاهش دهد. وی تأکید می‌کند که امنیت و توسعه، واقعیت‌هایی غیرقابل تفکیک هستند و هیچ کشوری نمی‌تواند در میان بی‌ثباتی همسایگان خود، به رفاه پایدار دست یابد.

"رویکردهای حاصل‌جمع‌صفر در سیاست بین‌الملل، ناگزیر به نتایج حاصل‌جمع منفی منجر می‌شوند."

به گفته وی، روایت‌های موجود که ایران را صرفاً یک تهدید وجودی معرفی می‌کنند، باعث ایجاد یک چرخه امنیتی‌سازی شده‌اند که منجر به تقویت بازدارندگی و گسترش برنامه‌های هسته‌ای به عنوان واکنش دفاعی شده است.

طرح «منارا» و کنسرسیوم غنی‌سازی سوخت

برای خروج از بن‌بست فعلی، ظریف طرحی با نام «شبکه خاورمیانه برای تحقیقات و پیشرفت اتمی» (MENARA) را پیشنهاد داده است. این طرح با هدف زیر طراحی شده است:

• ایجاد چارچوبی چندجانبه برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای.
• تجمیع تخصص‌های علمی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا.
• تضمین عدم دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای در منطقه.

علاوه بر این، وی پیشنهاد تشکیل یک کنسرسیوم چندجانبه برای غنی‌سازی سوخت را مطرح کرد تا به جای پافشاری بر توقف کامل غنی‌سازی، توانمندی‌های فنی ایران به پروژه‌های منطقه‌ای و نظارت‌های متقابل تبدیل شود.

نقش آلمان و ضرورت همکاری‌های منطقه‌ای

در بخش دیگری از این یادداشت، بر نقش احتمالی آلمان به عنوان یک شریک غیرهژمونیک تأکید شده است. ظریف معتقد است برلین می‌تواند با فاصله گرفتن از سیاست‌های تکراری واشنگتن، رهبری ساختار حمایت از ثبات در غرب آسیا را بر عهده بگیرد.

وی پیشنهاد داد که این تحول با گفتگوی نهادینه‌شده میان هشت کشور حاشیه خلیج فارس و کشورهایی نظیر مصر، اردن، پاکستان، سوریه و ترکیه آغاز شود. این شبکه باید علاوه بر مسائل هسته‌ای، در زمینه‌هایی مانند امنیت دریانوردی در تنگه هرمز و مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی نیز همکاری کند.

نتیقه‌ی نهایی

در نهایت، گذار از ایجاد «دولت‌های قدرتمند» به سمت پرورش یک «منطقه قدرتمند»، تنها راه دستیابی به امنیت پایدار است. عبور از بن‌بست هسته‌ای مستلزم پذیرش واقعیت‌های تکنولوژیک و جایگزینی منطق تعامل با منطق احترام به کرامت و حقوق ملی کشورهاست.