تخریب بنای تاریخی پادگان روس‌ها در سبزوار؛ آوار بر حافظه تاریخی شهر

تصاویر منتشر شده در فضای مجازی، موجی از انتقادات را نسبت به تخریب یک اثر تاریخی مهم در شهر سبزوار برانگیخته است. بنای تاریخی پادگان روس‌ها که با نام «خانه تومانیان» نیز شناخته می‌شود، در پی عملیات تخریب توسط یک دستگاه لودر، بخشی از هویت و حافظه جمعی این منطقه را با خطر مواجه کرده است.

اهمیت تاریخی و کارکردهای پادگان روس‌ها

این بنا که به دوران پهلوی اول بازمی‌گردد، طی دهه‌های مختلف کاربری‌های متعددی داشته است. به گفته مدیرکل ثبت آثار و میراث معنوی، این مکان نه تنها در دوران توسعه شهری نقش داشته، بلکه با استقرار نیروهای ارتش سرخ شوروی در مقاطعی حساس، به یک مکان‌رویداد ملی تبدیل شده بود.

این ساختمان که پیش‌تر کاربری ژاندارمری نیز داشته، پیوند عمیقی با هویت نوستالژیک ساکنان سبزوار برقرار کرده است. از این رو، حفظ این بنا از اهمیت ویژه‌ای برای میراث فرهنگی برخوردار است.

جنجال مجوزهای شهرداری و تخریب غیرقانونی

در پی این حادثه، مسئولان میراث فرهنگی خراسان رضوی اعلام کردند که برخلاف رویه‌های معمول، استعلام لازم از سازمان میراث فرهنگی انجام نشده است. طبق گزارش‌ها، شهرداری سبزوار مجوزهای لازم برای تخریب را صادر کرده که منجر به عملیات تخریب توسط مالک شده است.

«با توجه به مستندات موجود، تخلف محرز است و یگان حفاظت از آثار تاریخی با ورود مرجع قضایی، عملیات تخریب را متوقف و محدوده را پلمب کرده است.»

اگرچه برخی مقامات، مالک ملک را مقصر اصلی می‌دانند، اما بحث بر سر این است که چرا شهرداری بدون هماهنگی با میراث فرهنگی، اجازه تخریب بخش‌هایی از بنا را صادر کرده است.

شکاف میان نهادهای اجرایی و مدیریت میراث

فعالان میراث فرهنگی معتقدند آنچه در سبزوار رخ داده، نشان‌دهنده عدم شناخت درست از جایگاه آثار تاریخی و ضعف در هماهنگی میان شهرداری و سازمان میراث فرهنگی است. آن‌ها این حادثه را مشابه تخریب برخی بناهای تاریخی در مشهد توصیف کرده و بر لزوم پاسخگویی تمامی طرف‌های دخیل تأکید دارند.

در حال حاضر، پرونده این تخریب در اختیار قوه قضائیه قرار گرفته تا مشخص شود چگونه بخش‌های ارزشمند یک بنای واجد ارزش تاریخی، بدون رعایت ضوابط حفاظتی، از میان رفته است.

نتیجه‌گیری: تخریب بنای پادگان روس‌ها در سبزوار، زنگ خطری برای مدیریت میراث فرهنگی در سطح شهرستان‌ها است و ضرورت بازنگری در فرآیند صدور مجوزهای ساخت‌وساز در مناطق بافت تاریخی را نشان می‌دهد.