منابع پرتو ایکس فوق‌نرم؛ کشف اجرام مرموز که سال‌ها نادیده گرفته شده بودند

دانشمندان با بررسی مجدد داده‌های قدیمی تلسکوپ فضایی چاندرا، به شناسایی نوع جدیدی از پدیده‌های کیهانی دست یافته‌اند که به آن‌ها منابع پرتو ایکس فوق‌نرم گفته می‌شود؛ اجرام مرموزی که سال‌ها به دلیل انرژی پایین، به عنوان نویزهای بی‌اهمیت نادیده گرفته می‌شدند.

راز پنهان در داده‌های قدیمی تلسکوپ چاندرا

رصدخانه پرتو ایکس چاندرا متعلق به ناسا، طی چندین دهه سیگنال‌هایی از این اجرام را دریافت کرده بود، اما به دلیل سطح انرژی پایین‌تر نسبت به ستاره‌های معمولی، محققان از تحلیل دقیق آن‌ها چشم‌پوشی کرده بودند. با این حال، تیم جدیدی از پژوهشگران با بررسی وسواسی داده‌های جمع‌آوری شده بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۷، موفق شدند این سیگنال‌ها را از میان نویزهای محیطی جدا کنند.

جیمی اروین، استاد دانشگاه آلاباما، این فرآیند را به جست‌وجوی گنج در میان زباله‌ها تشبیه می‌کند. این تیم که شامل پژوهشگران برجسته‌ای از مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونین نیز بوده، دریافت که این منابع لزوماً یک نوع جرم واحد نیستند، بلکه توصیفی از یک طیف انرژی خاص در بخش پرتو ایکس هستند.

ماهیت اجرام؛ بقایای ستاره‌ای یا هیولاهای کیهانی؟

اگرچه ماهیت دقیق این منابع پرتو ایکس فوق‌نرم هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما فرضیات علمی قدرتمندی در این زمینه مطرح شده است. روزان دی‌استفانو، مدرس مرکز اخترفیزیک، معتقد است این اجرام احتمالاً از بقایای ستاره‌ها تشکیل شده‌اند.

بر اساس این نظریه، این اجرام می‌توانند ترکیبی از موارد زیر باشند:

• سیاه‌چاله‌ها که ماده اطراف خود را می‌بلعند.
• ستاره‌های نوترونی با چگالی بسیار بالا.
• کوتوله‌های سفید در مراحل پایانی عمر خود.

زمانی که ماده به سمت این اجرام فشرده سقوط می‌کند، انرژی عظیمی آزاد شده و در طول موج پرتو ایکس تابش می‌شود که منجر به مشاهده این پدیده می‌گردد.

چرا این کشف برای آینده نجوم حیاتی است؟

این کشف می‌تواند دریچه‌ای جدید به سوی درک چگونگی شکل‌گیری و تکامل کهکشان‌ها باز کند. دانشمندان پیش از این تصور می‌کردند که فرآیند یونیده کردن گازها در کهکشان‌ها تنها توسط سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم انجام می‌شود، اما وجود منابع پرتو ایکس فوق‌نرم ممکن است این معادله را تغییر دهد.

"ما فقط نوک کوه یخ را می‌بینیم؛ این منابع می‌توانند توضیح دهند چرا برخی کهکشان‌ها بدون داشتن سیاه‌چاله مرکزی، همچنان گاز یونیده دارند."

با وجود اهمیت بالا، مشاهده این اجرام از زمین بسیار دشوار است، زیرا گازهای موجود در فضای میان‌ستاره‌ای، پرتوهای فرابنفش فرین (EUV) را جذب می‌کنند. با این حال، مطالعه این "نوک کوه یخ" می‌تواند اطلاعات ارزشمندی از بخش‌های پنهان کیهان به دست دهد.

در نهایت، شناسایی این منابع جدید نشان می‌دهد که حتی داده‌های قدیمی و به ظاهر بی‌ارزش، می‌توانند کلید حل بزرگ‌ترین معماهای جهان هستی باشند.