بریکس و چالش دلار؛ چگونه سیاست‌های ترامپ می‌تواند باعث تقویت این اتحاد شود؟

تحولات اخیر در سیاست‌های اقتصادی ایالات متحده، احتمالاً نتیجه‌ای معکوس برای واشینگتن خواهد داشت. سیاست‌های فشارگرایانه دونالد ترامپ علیه کشورهای عضو گروه بریکس، به جای تضعیف این اتحاد، ممکن است انگیزه‌ای قوی برای ایجاد مسیرهای جایگزین مالی و کاهش وابستگی به دلار فراهم کند.

تضاد منافع و همگرایی اقتصادی در بریکس

اگرچه اعضای ۱۱‌گانه بریکس شامل کشورهایی نظیر چین، هند، برزیل، ایران و روسیه، تفاوت‌های ژئوپلیتیک و ایدئولوژیک عمیقی با یکدیگر دارند، اما فشار اقتصادی آمریکا آن‌ها را به سمت همکاری‌های مشترک سوق می‌دهد. این اتحاد که حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص داده است، لزوماً یک جبهه سیاسی متحد علیه غرب نیست، بلکه بیشتر یک پناهگاه اقتصادی در برابر قدرت‌های جهانی محسوب می‌شود.

تفاوت‌های موجود در این بلوک قابل چشم‌پوشی نیست؛ برای مثال، تنش‌های منطقه‌ای میان ایران و امارات یا اختلافات مرزی هند و چین، نشان‌دهنده عدم یکپارچگی سیاسی آن‌هاست. با این حال، نیاز به محافظت در برابر آسیب‌پذیری‌های ناشی از سلطه دلار، عامل اصلی پیوند آن‌هاست.

استراتژی کاهش وابستگی به دلار آمریکا

برخلاف تصورات رایج، هدف بریکس لزوماً جایگزینی کامل دلار نیست، بلکه تمرکز بر ایجاد گزینه‌های متنوع برای انجام تراکنش‌ها بدون نیاز به زیرساخت‌های مالی تحت کنترل غرب است. داده‌های صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد که سهم دلار از ذخایر ارزی جهان در ابتدای سال ۲۰۲۶ همچنان بسیار بالا (حدود ۵۷ درصد) بوده است، اما روند زیرساختی دیگری در حال شکل‌گیری است:

• تسویه در ارزهای ملی: استفاده گسترده هند، امارات و برزیل از روپیه، درهم و رئال در تجارت دوجانبه.
• اتصال سیستم‌های پرداخت: تلاش برای پیوند شبکه‌های پرداخت سریع و ارزهای دیجیتال بانک‌های مرکزی اعضا.
• نقش بانک توسعه جدید: استراتژی این بانک برای افزایش سهم وام‌های ارائه‌شده به ارزهای محلی به میزان ۴۰ تا ۵۰ درصد در دوره‌های آینده.

پیامدهای احتمالی سیاست‌های ترامپ

اقدامات دولت ترامپ، از جمله تهدید به اعمال تعرفه‌های سنگین بر کشورهای همسو با سیاست‌های ضدآمریکایی، می‌تواند سرعت این فرآیند را افزایش دهد. وقتی واشینگتن از دسترسی به بازارهای خود و سیستم مالی جهانی به عنوان ابزار فشار سیاسی استفاده می‌کند، کشورهای دیگر به دنبال یافتن راه‌های فرار از این وابستگی هستند.

«ترامپ می‌خواهد چالش با قدرت آمریکا را هزینه‌بر کند، اما در واقع ممکن است هزینه وابستگی به قدرت آمریکا را بیش از پیش افزایش دهد.»

در نهایت، کشورهای عضو بریکس به دنبال جایگزینی یک هژمون با هژمون دیگر نیستند؛ هدف اصلی آن‌ها افزایش توانایی مانور میان مراکز قدرت رقابتی و حفظ خودمختاری اقتصادی در برابر فشارهای بیرونی است.